Het Aquarium dec nr 8 2020

JAARGANG 90 | NUMMER 8 | December 2020 | LOSSE VERKOOP € 6,95

Decembernummer

EEN UITGAVE VAN DE NEDERLANDSE BOND AQUA TERRA

Hier had uw advertentie kunnen staan.

Het

Aquarium

LED verlichting
CO2-producten
Bodemsubstraat
Plantenvoeding
Pincetten en scharen
Stenen en wortelhout
en meer!

Advertentie nbat

Al ruim 40 jaar de grootste aquariumspeciaalzaak van de regio Rotterdam
De ruimste collectie zoetwatervissen van Nederland en België
Bijzondere importvissen exclusief bij Strijker aquarium

Ruimste assortiment benodigdheden met oa Dennerle, Sera, JBL, Eheim, Juwel, Oase enz.

Passie voor kwaliteit

officieel dealer van

www.azaqua.nl

Maatwerkaquarium (meubels) in alle vormen en maten, ook in massief hout.

Bestel nu eenvoudig
via onze webwinkel
www.strijkeraquarium.nl

Voor de Aquarium en vijver liefhebber
Beijerlandselaan 43 | 3047EB Rotterdam
010-4848477 | info@strijkeraquarium.nl

facebook.com/strijkeraquariumrotterdam

Hier had uw advertentie strijkeraquarium.nl
kunnen staan.

Voltweg 25, 4631 SR Hoogerheide, www. bubbelsbv.nl

U denkt dat u weer een special in
handen heeft en dat klopt wel een
beetje. De vereniging PaluZee viert
haar 50-jarig jubileum en had een
vraag aan de redactie om een
nummer van Het Aquarium te
mogen vullen. Hier gingen wij
graag in mee. Een unieke kans
voor verenigingen om naar buiten
te treden en wellicht een eye­
opener voor anderen. En nu heeft
u het resultaat in handen.

INHOUD

Door
de
voorruit

De redactie wenst u prettige kerstdagen, een mooie jaar­wisseling en
de beste wensen voor 2021. Met de
hoop dat de aanpak van Covid-19
ons eindelijk weer ‘normaler’ kan
laten leven in goede gezondheid.
Veel leesplezier!

Aquariumspeciaalzaak Wesdijk

4 Het ontstaan van PaluZee
10 Iets over PaluZee
11 Louis Uylen
12 PaluZee en haar toekomst
18 De charme van het kleine zeeaquarium
20 Keuringservaringen bij PaluZee
26 Nymphaea gardneriana ‘Santarem’
28 Wat houdt PaLuZee zoal aan aquaria?
47 Sprookjesprinses
48 Levendbarenden
56 Een ontdekkingsreis in de aquariumhobby
58 Van sloot terug naar middelgroot

Middenbaan 56-62 | Barendrecht
www.wesdijk.nl

De Zoetermeerse aquariumvereniging

Het ontstaan van PaluZee
Tekst: Willem van Wezel Foto’s: Leden PaluZee

W

e starten dit verhaal in het jaar 1969 in een
schuur van een flat aan de Karel Doormanlaan
in Zoetermeer. In die flat woonde een jong gezin met
twee kinderen. De man, Willem, was als lasser werkzaam.
In de schuur stond een aantal
aquariums met diverse planten en
tropische vissen. De meeste van de
vissen waren door Willem zelf
gekweekt. Sommige planten
waren erg in trek bij de aquarium­
liefhebbers die op zaterdag de
schuur van Willem wisten te vinden
om er vissen of planten te scoren.
Hoofdzakelijk door mond­ eclame
r
was het vaak gezellig druk in de

Willem de lasser aan het werk.

4

HET AQUARIUM | december 2020

schuur. Voor een paar centen
wisselden vissen en planten daar
van eigenaar. Doordeweeks kon je
er niet terecht want dan had Willem
zijn baan in een metaalfabriek, waar
hij hard moest werken om de kost
te verdienen voor zijn jonge gezin.

Allemaal een aquarium
In de stad Zoetermeer werd het
steeds drukker. Veel mensen uit

Den Haag verhuisden naar
Zoetermeer en het leek wel
alsof ze allemaal een aquarium
meebrachten. Daardoor werd het
steeds voller in het schuurtje van
Willem. Toen het lijmen met
siliconenkit van volglas aquariums
in de mode kwam, werd de aqua­
riumhobby wat meer betaalbaar.
Menig aquarium werd in de schuur
van Willem vervaardigd.

Hobbymaatje
Zijn buurman, Jan van Harten, ook
een aquariaan, en Willem waren
hechte vrienden. Jan woonde een
flat verderop en kweekte ook vissen.
Jan was toentertijd vertegenwoor­
diger bij Ruinemans, een bekende
groothandel in tropische vissen.
Zijn hobbymaatje was Jan van der
Heijden die als jonge aquariaan
zijn kennis in de hobby vergaarde.
Hij ondersteunde Jan van Harten
bij zijn hobby en nam de honneurs
waar als andere Jan op vakantie
was. Deze twee mannen zijn nauw
betrokken geweest bij het ontstaan
van AV ‘PaluZee’.

Vereniging
Zo ontstonden er in beide schuren
groepjes aquarianen die elkaar altijd
hielpen met de hobby. Men zocht
elkaar vaak op om ervaringen uit
te wisselen. Eén van deze mensen
was Joop Orlemans (RIP). Ook hij
kweekte tropische vissen in zijn
schuur, maar dan alleen cichliden.
Hij was degene die het idee opperde
om een vereniging op te richten en
vroeg of hier belangstelling voor

was bij de groep. Die interesse was
er wel, maar men wist niet goed hoe
dit aan te pakken. Joop wilde zich
hiermee wel bezighouden en 14 da­
gen later kwam hij met de statuten
en reglementen van de NBAT de
schuur inlopen. “Ik heb alles”, sprak
hij en daarna ging het snel.
Nog dezelfde week stond er in ‘Het
Streekblad’ een uitnodiging aan alle
aquarianen in Zoetermeer voor een
bijeenkomst in een zaaltje van de
gereformeerde kerk naast het Piet
Heinplein.
Met als doel: Het oprichten van een
aquariumvereniging. Die avond
waren er 17 geïnteresseerde
bezoekers. Diverse mensen uit de
bestaande groep en enkele nieuwe
gezichten. Allen werden verwel­
komd door Joop Orlemans.
Nu moest er een bestuur gekozen
worden en moest er een naam voor
de nieuwe aquariumvereniging
worden bedacht. Die naam was
snel gekozen, want die had Joop
al bedacht. De vereniging zou
‘PaluZee’ heten, naar een paluda­
rium en een zeeaquarium. Niemand
heeft toen kennelijk bedacht dat het

logisch zou zijn om ook het gewone
tropisch zoetwater­ quarium in de
a
naam te betrekken. Een dagelijks
bestuur was ook gauw geregeld,
want dat was ruim van tevoren in
de groep al bekokstoofd en Joop
werd voorzitter. Een functie die hij
jarenlang heeft bekleed.

De vereniging zou
‘PaluZee’ heten,
naar een paludarium
en een zeeaquarium
Steeds groter
We maken in dit verhaal een sprong
vooruit van enkele tientallen jaren
en vele voorzitters verder. Zoals al
gememoreerd, werd Zoetermeer
steeds groter en zo ook PaluZee.
Het ledenaantal groeide elk jaar
en steeds moest er gezocht
worden naar een grotere locatie
voor de verenigingsavonden.
De toen opgerichte technische
commissie van de club was erg druk
met het adviseren van nieuwe leden
en het organiseren van activiteiten
binnen de vereniging.

Bij het kiezen van de naam ‘PaluZee’ is destijds geen rekening gehouden met het feit dat het merendeel van de
PaluZee-leden een zoetwater tropisch gezelschapsaquarium heeft. (Foto’s: Simon Post)

Jacques de Jong - 2010

Ferry Winter – 2011

Ron Bruyns – 2014

Willem van Wezel – 2014

HET AQUARIUM | december 2020

5

Harde kern

Zwemmen

Verhuizing

Willem mocht dit in het begin
coördineren. Maar toen hij van de
hobby zijn beroep ging maken is hij
vervangen door Henk Saltbommel.
Willem was gaan werken bij Jan van
Harten, die een dierenspeciaalzaak
had over­ enomen aan
g
de Dorpsstraat in
Zoetermeer. De harde kern van
PaluZee was
de technische commissie.

De echtgenotes van de harde kern
waren in de loop der tijd echte
vriendinnen geworden. Elke
donderdagavond gingen ze samen
zwemmen in de ‘Olympus’ aan de
Voorweg. Dat was al een paar jaar
‘vaste prik’ en soms gingen er ook
wat mannen mee. Het leukste voor
de dames was om te dollen met de
knappe badmeester. Bijvoorbeeld
die keer dat ze hem in het water
gooiden, om daarna geld te moeten
in­ amelen voor een nieuw horloge
z
voor die man. Zijn horloge bleek
niet waterdicht.
Dit is zomaar een korte anekdote
over een gebeurtenis bij PaluZee.

Bij het schrijven van dit stuk komt
er van alles weer boven drijven en
moet de schrijver weer lachen om
al de leuke dingen die er in de jaren
zijn gebeurd. Wat hebben we
gelachen toen we tijdens de ver­
huizing van een lid een verkeerde
schuur leeghaalden. Toen de échte
eigenaar van de schuur thuiskwam
werd hij geconfronteerd met een
lege en netjes aangeveegde schuur...
Gelukkig stond de inhoud ervan
nog op een aanhanger voor de deur!

Op het hoogtepunt van PaluZee,
met toen ruim 300 leden, bestond
de technische commissie uit wel 12
leden. Mannen die verstand hadden
van de aquariumhobby of vonden
dat ze er verstand van hadden. Van
deze mannen waren er altijd wel
een paar die op huis­ ezoek gingen
b
bij nieuwe leden
die een algenprobleem of andere
calamiteit in hun aquarium hadden.
Hoeveel alcohol er tijdens die
bezoeken geschonken werd, daar­
over staat gelukkig niets vermeld in
de archieven van PaluZee.

Mannen die
verstand hadden van
de aquariumhobby
of vonden dat
ze er verstand
van hadden

Aquariumvirus
Natuurlijk waren er ook droevige
momenten, wanneer er weer een
lid was overleden. Soms iemand
die zich jarenlang had ingezet voor
PaluZee en eigenlijk onvervang­
baar was. Ook waren er leden die
verhuisden en hun aquarium­ obby
h
beëindigden. Om maar niet te
schrijven van de talloze liefhebbers
die de eeuwige strijd tegen de algen
opgaven en stopten. Om het vaak
een paar jaren later opnieuw te
proberen, want het aquariumvirus
is hardnekkig en blijft kriebelen.

Uit de tijd van de eerste technische commissie: het aquarium van Henk Saltbommel wordt door Willem en Henk
naar z’n plek gesjouwd.

6

HET AQUARIUM | december 2020

Trouw
In de 50 jaar dat PaluZee nu bestaat
waren er ook magere jaren voor
wat betreft het aantal leden. Van
het eerst zo grote aantal was in de
jaren negentig niets meer over. Dat
lag niet aan PaluZee, maar aan de
verandering van levensstijl van de
Zoetermeerders. Er kwamen andere
interessante dingen wat betreft vrije­
tijdsbesteding. De computer en het
internet kwamen in beeld en veel
leden haakten af. Aanwas bleef uit.
Alleen de fanatieke aquariaan bleef
zijn hobby trouw. De technische
commissie bestond nog enkel uit
een paar leden.

Stabiel
Pas na het jaar 2000 stopte de
teruggang van leden en bleef het
ledenaantal redelijk stabiel. Natuur­
lijk verloor PaluZee elk jaar leden,
maar door de inzet van het bestuur
en door activiteiten binnen de club
kwamen er elk jaar toch weer wat
leden bij. In die periode was Henk
Bretveld voorzitter en de belangrijk­
ste spil van PaluZee. Die voorzit­
tersfunctie heeft hij ruim 27 jaar
bekleed en hij is al 36 jaar lid.

Op dit moment gaat het goed met
PaluZee. Met steeds ruim 100 leden
is PaluZee een van de grootste en
- wat mij betreft - gezelligste aqua­
riumverenigingen van Nederland.

De computer en het internet
kwamen in beeld
en veel leden haakten af
PaluZee groeit nog steeds, wat
duidelijk te merken is aan de
opkomst op een verenigingsavond.
Gemiddeld zo’n 40 tot 50%van de
leden weet dan de weg naar onze

clublocatie te vinden. Wanneer er
een bijzondere presentatie is, soms
nog veel meer.

Aandacht
“Hoe doet PaluZee dat?”, zal je je
afvragen. Om te beginnen schenkt
het bestuur veel aandacht aan haar
leden. Zonder leden geen vereni­
ging, is het standpunt. Door de
vrij lage contributie is de stap naar
PaluZee gemakkelijk gemaakt. De
verenigingslocatie is van uit­ tekende
s
kwaliteit in het verzorgingshuis
‘Buytenhaghe’ in Zoetermeer en
daar zijn we heel dankbaar voor.

Wanneer er leuke activiteiten te plannen zijn, staat PaluZee vooraan.
Hier de groep van PaluZee en de regio die in 2009 met de bus naar een
aquariumbeurs in Duisburg ging. (Foto: Simon Post)

Door steeds de publiciteit op te zoeken kwam PaluZee regelmatig onder de aandacht van het Zoetermeerse publiek.

HET AQUARIUM | december 2020

7

Cursussen
Elk jaar wordt er een agenda gepre­
senteerd van prominente sprekers
die hun verhaal mogen doen en als
het een topspreker blijkt te zijn, dan
mag hij het jaar daarop meestal wel
terugkomen. PaluZee geeft jaarlijks
vier aquariumcursussen, verdeeld
over vier avonden, waar iedereen
gratis aan mee kan doen, lid of geen
lid. Na deze cursussen blijven er
altijd wel wat mensen over als
nieuw lid bij PaluZee.

Goede resultaten
Elk jaar organiseert PaluZee een
adviesschouw waar leden, oud en
nieuw, zich voor kunnen opgeven,
om aan mee te doen. Mogelijk
wordt er dan advies gegeven om
ook mee te doen aan de jaarlijkse
verenigingskeuring. Dit is uiteraard
vrijblijvend.
Bij een districtskeuring van het
District Zuid-Holland-Noord is
PaluZee altijd sterk vertegenwoor­
digd. PaluZee heeft in het verleden
met enkele leden goede resultaten
behaald bij de landelijke keuringen

en was zelfs eenmaal lands­
kampioen. Er wordt veel aandacht
geschonken aan het digitale vereni­
gingsblad, maandelijks gerealiseerd
door Henk Bretveld.

Sfeer proeven
De website van PaluZee wordt druk
bezocht. Belangstellenden kunnen
zich daar als lid opgeven via een
inschrijfformulier. Wat ook leden
oplevert, zijn de Facebookpagina’s waar de aankondigingen
plaatsvinden van de eerstvolgende
clubavond. Mensen buiten
Zoetermeer worden dan nieuws­
gierig en willen de sfeer komen
proeven bij PaluZee, waarna soms
ook een aanmelding volgt. Ook de
NBAT heeft Facebook gevonden en
is met succes bezig aan een nieuw
hoofdstuk ledenwerving. PaluZee
is daar blij mee!

verdiepingen nog een aantal
kleinere. Deze worden onder­
houden door trouwe (bestuurs)leden.

Toekomst
De toekomst van PaluZee zien
we positief tegemoet, zolang het
bestuur goed functioneert en
enthousiast blijft. Het blijft moeilijk
de juiste mensen te vinden, die de
kar willen trekken en 100% achter
hun club staan.
Veel andere aquariumverenigingen
zitten in zwaar weer en een enkele
valt zelfs om. Mogelijk heeft dit
artikel ze op ideeën gebracht om
overeind te blijven.

Met hobby-groet,
Willem van Wezel

Verenigingsaquarium
Op de verenigingslocatie het
Verzorgingshuis ‘Buytenhaghe’
staat in de eetzaal het prachtige
verenigingsaquarium en op andere

Het succes van PaluZee valt en staat met een plezierige locatie. Hier een overzicht van de kantine in
Buytenhaghe waar de verenigingsavonden worden georganiseerd. Tegenprestatie: het onderhouden
van een drietal aquaria in het gebouw. (Foto: Simon Post)

8

HET AQUARIUM | december 2020

ai158461109711_Het Aquarium - 19-03-2020.pdf 1 19/03/2020 10:44:58

eSHa First Aid Kit

Dé must-haves voor eerste hulp bij visziekten

eSHa 2000 ®
TEGEN SCHIMMEL,
VINROT & BACTERIËN

Verbetert de weerstand bij meer dan 18 ziekteverschijnselen zoals primaire en secundaire
schimmelinfecties, bacteriële slijmhuidinfecties,
parasitaire infecties, etc. Helpt bij wondheling en

Contre bactéries,
mycose et pincement
des nageoires.
F

biedt slijmhuidbescherming. Het product is te
®

combineren met eSHa EXIT of eSHa gdex .

eSHa EXIT
C

M

20 /10 Ltr

20m
10 /10 Ltr ma l. for

Verbetert de weerstand bij alle vormen van ‘Stip’
(Ichthyophthirius multifiliis) veroorzakende para-

Y

CM

MY

sieten. Symptomen: schuren en wrijven langs harde
objecten, witte stippen op het lichaam en de vinnen

CY

K

van de vissen. Wordt ook door zeer gevoelige dieren
verdragen. Het product is te combineren met
®

NL: Le s e rst
de
Fles en b bijsluiter!
originele verpa ijsluiter in de
k ing
Vo r gebruik in bewaren.
aqu
Buiten het bere aria. Vorstvrij bewaren.
ik van kinderen
houden!
F: D'abord lire l
a
Bouteil e et not notice!
ice sont garder
dans l'embal ag
ed
en aquarium. A 'origine. Application
pr
Tenir hors de p otéger contre le gel.
ortée des enfa
nts.
I: Istruzioni al
'inte
sempre la bot rno! Tenere
iglia e le
istruzioni nel a
lor
Da usare solo o confezione originale.
in a
gelo. Va conse cquario. Proteg ere dal
rvato
ai bambini! in luogo inac es ibile

Tegen Stip

Breedbandwerking

F

Contre toutes les
maladies à points
Forte propagation

20 ml

®

eSHa 2000 , eSHa HEXAMITA of eSHa gdex .

CH-B: Stempel
Stamp/Tampon
Exp/Verw Bis:
Stempel/Stamp/
Tampon

CMY

x 10 0 ltr./
264 US gal ons

10 /10 Ltr 2 0 UK gal ons/

UK/USA: Pl
miner ant extracts (400m
healthy wa als and trace element g), vitamins,
increases reter. Builds up the immus for natural,
colour sple sistance against dise ne system,
il ness. Reandour. Speeds up a fuase, fitness and
l
freshwaterd leaflet before use. Apprecovery from
children andaquariums. Keep out lication in
place and i pets. Store frost-freof reach of
n original pac e in a cool,
kaging. dark
GR: Φυτικά
βιτα εκχυλίσματα (4
φυσικό καιμίνες, μέταλλα και ιχνοσ00mg),
ανοσοποιη υγιεινό νερό. Αναπτύ τοιχεία για
Για ταχύτερτικό, έντονα και φυσι σσει το
Διαβάστε τ η ανάρρωση απο ασθκά χρώματα.
Για χρήση σεο φυλλάδιο πριν τη χρήένειες.
Κρατήστε τ ενυδρεία γλυκού νε ση.
εκτός ψυγεο μακριά από παιδιά. ρού.
ίου μόνο στ Διατηρήστ
η συσκευασί ε το
α του.
HU: Növény
vitaminok, i kivonatok (400 mg)
természete asványi anyago ,
s és egészs k, nyomel
Javítja az im éges vizet emek
munrendsz biztosítanak
szinét és egé ert, kondí .
betegségek szségét. Gyorsítja a ciót és a halak
olvassa át a kezelése után. Az aplteljes felépülést
édesvízi halhasználati utasítást. ikáció előt
Aj
melegtől. Azak. Védje fagytól, fénytánlot az
tárolja eredetüveget és a használ ől és
i csomagol ati utasítást
ásban.

eSHa OPTIMA
Verbetert de weerstand, conditie en kleurenpracht van tropische vissen. eSHa OPTIMA
bevat een combinatie van stoffen zoals ze
ook in tropische wateren voorhanden zijn.
Deze sporenelementen, mineralen, vitaminen

Healthy water for healthy fish
Gezond water voor gezonde vissen
Gesundes Wasser für Gesunde Fische
De l'eau saine pour un poisson en bonne santé

en natuurlijke extracten stimuleren de groei
en bevorderen gezond water.

Meer informatie nodig?
Bezoek eshalabs.com

HET AQUARIUM | december 2020

9

Even iets over PaluZee
Tekst: Henk Saltbommel

Ik had het geluk om in 1960 een flat te kunnen huren
in de gemeente Voorburg en begon daar met de
aquariumhobby. De muren van de flat waren groot
en onder toeziend oog van mijn vrouw begon ik een
rechthoek van 200 x 50 cm op de muur te tekenen.
Onvermijdelijk volgde de vraag: “Wat ben jij nu weer
aan het doen?” en ik vertelde haar dat daar een aquari­
um zou komen en dat het erg mooi zou worden.
Na een paar nachten niet goed geslapen te hebben was
het dan zover. Op zoek naar een lasser en vervolgens
naar een ruitensnijder. Toen alles in huis was, kon ik
aan de slag. Gelukkig kende ik een plantenman die ook
waterplanten verkocht.
Eindelijk na een paar weken was het aquarium klaar
en we genoten ervan. Na een paar jaar met dit aqua­
rium bezig te zijn geweest en véél ervaring te hebben
opgedaan, vond ik een ander huis in Zoetermeer. Mijn
2-meter-bakkie heb ik toen meegenomen en daar weer
ingericht. Al gauw kwam ik in Zoetermeer een pas
opgerichte aquariumvereniging tegen met de naam
‘PaluZee’, waarvan ik lid werd.
Dat gaf een positieve boost aan mijn aquariumbeleving
en toen pas ging de hobby werken, groeien en bloeien.
Met vriend Willem van Wezel en ging ik een nieuw
aquarium maken. Hij als metaalbewerker (en een goeie
ook nog!) maakte deze bak met de kolossale afmetingen
250 x 90/65 x 90 cm (l x b x h, links 65 cm diep). Deze
bak kwam op de grond te staan.

10

HET AQUARIUM | december 2020

Met vriend Willem van Wezel ging ik een nieuw aqua­
rium maken. Hij als metaalbewerker maakte deze bak
met de kolossale afmetingen 250 x 90/65 x 90 cm.
Dit aquarium werd ingericht als een stukje Amazone­
gebied en werd bevolkt met zelf gekweekte discusvissen.
In één woord: Fantastisch!! Ik kwam met keurmeesters
in aanraking en met de bestuursleden van ‘PaluZee’. Die
stelden voor om mij te aan te stellen als coördinator van
de Technische Commissie.
Samen met Willem van Wezel, Louis Uylen en vele
anderen, waarvan ik helaas de namen ben vergeten
(mijn excuses daarvoor), gingen wij aan de slag om op
verzoek problemen van medeleden op te lossen en daar
waren wij erg druk mee.
Na veel keuringen en leerzame ervaringen, gingen we
ook nog eens de aquariumcursus van Willem Tomey
(keurmeester) volgen. Daarnaast had ik als hobby foto­
grafie, dus aan de slag om honderden dia’s te maken en
leerzame besprekingen te houden op de maandelijkse
bijeenkomsten. Wij waren ook actief in het verzamelen
van leuke geschenken voor de bingo-avonden. Voor mij
was het geweldig leuk en leerzaam om lid van PaluZee
te zijn geweest.
Maar het állerbeste was nog: het vinden en houden
van goede vrienden. Dit was voor mij, achteraf gezien,
het allermooiste. Dat kan je niet kopen, maar moet je
vinden en vasthouden. Het is mij in ieder geval gelukt!

Louis Uylen
Eén van de mannen van het eerste uur van PaluZee
was Louis Uylen.
In 1977 bouwde hij een eigen aquarium met de maten
240 x 80 x 80 cm. Dit aquarium werd door hem zelf
gelijmd en kwam op drie steunen aan de muur te
hangen. Een revolutionaire uitvoering die minstens
tot 1995 naar behoren heeft gefunctioneerd. Hoofd­
bewoners in dit aquarium zijn altijd discusvissen en
maanvissen geweest.
Louis heeft in de beginperiode van PaluZee altijd een
actieve rol gespeeld. Samen met Henk Bretveld deed hij
belangrijke PR voor PaluZee door in het Zoetermeerse
tuincentrum Intratuin vier aquaria te onderhouden
en daar jarenlang regelmatig aanwezig te zijn om het
winkelend publiek van adviezen te voorzien. Louis is
jarenlang secretaris van PaluZee geweest.
De foto’s op deze pagina werden gemaakt door
Louis Uylen, die dit materiaal gebruikte om reclame
voor PaluZee te maken.

Foto’s
boven: De bouw van het aquarium van
Louis Uylen in 1977.
De maten waren 240 x 80 x 80 cm. Dit
aquarium hing aan de muur op drie
steunen. Toen het klaar was, woog het
2.500 kg.
midden: Het aquarium van Louis werd
van 1978 tot 1995 bewoond door discusvissen en maanvissen (altums).
onder: Met deze vier bakken in
deze opstelling heeft Louis met
Henk Bretveld vele jaren bij
Intratuin Zoetermeer gestaan.

HET AQUARIUM | december 2020

11

Tekst: Serge van Doesum, voorzitter van PaluZee, Zoetermeer

PaLuZee en haar toekomst

B

innenkort viert PaluZee haar 50-jarig
jubileum. Als splinternieuwe voorzitter
van deze vereniging wil ik met u vooruit
kijken, naar de toekomst van het aquarium,
de vissen en van onze vereniging.

Het aquarium van de toekomst
Tussen 1971 en 2020 is er op
aquariumgebied veel gebeurd.
De stopverf, platte ramen en
stalen frames maakten plaats voor
siliconen, gebogen glas en het
aquariummeubel. De TL verlichting
maakte plaats voor Led, de tijdklok
voor de computer, de wildvang vis
voor een sierkweekvis. Door nieuwe
technieken is het aantal producten
en vissen flink toegenomen. Er is
zoveel te kiezen vandaag de dag
dat dit alleen al heel lastig kan
zijn. Hoe ziet een aquarium in de
toekomst eruit?
De huidige trend is klein, design
en makkelijk. Het kant-en-klaar
aquarium in een doos, helemaal
compleet. Alleen het water en de

12

HET AQUARIUM | december 2020

vissen hoeven er nog in. De mate­
rialen worden lichter, sterker en de
vormgeving is veelal afgerond. Ook
kunststof en gelaagd glas zien we
steeds vaker, maar de krassen zijn
er nog. Dat zou in de toekomst met
nanotechnologie voorkomen kun­
nen worden door zelf-reparerend
glas. Een kras verdwijnt uit zichzelf.
Met geheugenmateriaal, dat altijd
naar zijn oorspronkelijk vorm
terug wil, behoren ook kromme of
gevouwen slangen tot het verleden.
Door software en nieuwe technie­
ken wordt de bediening gemakke­
lijker en inzichte­ijker. Met minder
l
mecha­ ische onderdelen is slijtage
n
ook geen issue meer. Uiteindelijk,
in de verre toekomst, bestaat het
aquarium uit een onzichtbaar
elektronisch schild dat het water
tegenhoudt, glas is niet meer nodig.
Het wekt zijn eigen (bio)energie
op, de sensoren meten constant en
alles staat in verbinding met een
computernetwerk waarin zelfs de
vissendokter is opgenomen, die op
afstand de vis geneest. Alleen, is
dat dan nog een echte vis, of een
robotvis?

De robot aquariumvissen van de
toekomst.
bron: https://www.nieuwsblad.be/
cnt/gdqip1na

De aquariumvis van de toekomst
Onze wereld verandert in hoog
tempo. 30 jaar geleden zagen
wetenschappers klimaatproblemen
al ontstaan en nu iedereen de
gevolgen ziet zou je verwachten
dat we massaal het roer omgooien.
Maar niets is minder waar. Door de
toenemende welvaart en populatie,
neemt de vraag naar grondstoffen
en goederen iedere dag toe. Met als
gevolg, een ware kaalslag op onze
planeet. Boven en onder water zijn
grote stukken ongerepte en onaan­
getaste natuur verdwenen. Vaak nog
voordat ze ontdekt zijn. Tijdelijk of
permanent?
Bij de meest recente lezing van
Jan & Margie van der Heijden over
Thailand bij PaluZee waren maar
weinig onderwaterfilmpjes te zien
waar ook wat (daar) inheemse
vissen op te zien waren. De meeste
riviertjes en beekjes waren leeg,
of er zwommen vooral uitheemse
vissen. Bij veel soorten kwam een
afbeelding van het internet in beeld
omdat de echte vis er niet was
waargenomen. Daar ga je dan voor
op reis, om te moeten constateren
dat er niets meer zwemt. Gelukkig
hebben we de foto’s nog!?
Het verdwijnen van inheemse soor­
ten en het oprukken van uitheemse
soorten is een mondiaal probleem.
Er is bijna geen land meer waar dit
probleem van uitsterven en invasie
niet speelt. In Nederland zijn de
Noord-Amerikaanse kreeft, de Chi­

nese Wolhandkrab, de stier­ ikker
k
de meest genoemde indringers en
de tien-doornige stekelbaars, de
bittervoorn en elrits zijn de slacht­
offers.
Wat betekent dit voor de aquarium­
hobby?
Het aantal mensen dat tegen iedere
vorm van ‘dierenleed’ is, groeit
gestaag. Overheden nemen steeds
strengere wetten aan om misstan­
den tegen te gaan. De handel in
dieren en planten wordt steeds
verder aan banden gelegd. Certi­
ficaten en keurmerken moeten de
legale handelaren beschermen,
maar ondertussen staan steeds meer
diersoorten op de rode lijst met
status ‘bedreigd’. Ook het houden
en kweken van aquariumvissen
wordt steeds verder gereguleerd.
In 2020 is het percentage in het wild
gevangen aquariumvissen ongeveer
26% en dat van gekweekte vissen
74%. Dat is ten opzichte van 1970
een enorme verandering. Het doel
is natuurlijk 100% kweek. Maar
is dat wel zo’n gunstige ontwik­
keling? Gekweekte vissen hebben
geen natuurlijke selectie meer. De
zwakke, ongeschikte vissen over­
leven ook en door selectie van een
kweker veranderen de genen snel.
De klant wil immers altijd weer
wat nieuws, anders en mooiers. Die
vissen belanden vaak weer in het
wild. Wat gebeurt er dan? Zijn die
mutant-vissen dan de zwakste?

Andersom kan ook, het terug­
kweken van de oorspronkelijke vis.
Goudvissen in het wild overleven
meestal niet. Soms komen ze wel
tot voortplanting maar de oranje
vis is meestal snel verdwenen. De
koperkleur overleeft iets beter maar
uiteindelijk verdwijnt deze ook.
In Nederland is de giebel de wilde
variant van de goudvis. Een mooi
visje maar zeker geen siervis en ook
niet in grote aantallen aanwezig.

Boven en onder water zijn grote stukken
ongerepte en onaangetaste natuur
verdwenen. Vaak nog voor ze ontdekt zijn
Het aantal soorten vissen op deze
planeet is inmiddels de 34.000
gepasseerd. Nog niet alle biotopen
zijn goed in kaart gebracht en van
de oceanen is slechts een paar pro­
cent helemaal uitgekamd. Er zullen
dus nog veel nieuwe soorten bij
komen. Maar ondertussen verdwij­
nen er steeds meer bestaande
soorten en zien we nieuwe hybride
soorten opkomen.
Het aantal soorten aquarium­
vissen dat momenteel te koop is
ligt rond de 400+ zoetwatervissen,
waarvan 5% koud water, en rond
de 400- soorten zoutwatervissen.
Dat is t.o.v. het totaal aantal soorten
2,35%. Het gros hiervan bestaat uit
de bekende beginnersoorten
die mooi en sterk zijn om in een
gemiddeld aquarium een aantal
jaren te overleven.

HET AQUARIUM | december 2020

13

onderzoek naar gedaan. Ongeveer
1,5 miljoen jaar geleden werden
tetravissen, die in de rivieren van
Noord-Mexico leefden, periodiek
in grotten gespoeld door seizoens­
gebonden overstromingen. Na
verloop van tijd werden de over­
stromingen minder frequent, en
uiteindelijk stopten ze helemaal.
Hierdoor konden twee zeer aan
elkaar verwante populaties tetra­
vissen ontstaan. Eentje die in de
rivieren leefde, en de andere in de
grotten. Dit gaf de onderzoekers het
perfecte vergelijkingsmateriaal. De
riviervissen hebben tot op de dag
vandaag het vermogen behouden
hun hartweefsel te herstellen, maar
de grotvis, Pachón genaamd, ver­
loor dit vermogen en werd ook nog
eens blind. (bron: Wester van Gaal)
bron: https://www.cell.com/cell-reports/pdfExtended/S2211-1247(18)31676-0

De meeste soorten vallen af van­
wege hun te bereiken grootte of
door hun agressie en vraatzucht
of gestelde eisen aan het water.
Goed beschouwd is dus maar circa
1% van de vissoorten goed in een
gemiddeld huiskameraquarium
te houden. Dat lijkt weinig maar
ik ken geen aquarium waarin 400
soorten vissen zwemmen...

De kardinaaltetra is een goed
voorbeeld van de 1% vissen die
goed te houden is.

De kardinaaltetra is een goed voor­
beeld van de 1% vissen die goed
te houden is. Een mooi visje dat
misschien wel de nummer één
aquariumvis is. Deze kwamen jaren­
lang uit het wild maar inmiddels
is bijna elke kardinaal in de handel
een kweekvis. Veel veranderd lijkt
deze vis niet in al die jaren. Voor
mij zien ze er nog steeds zo uit als
in de jaren ’70. Maar klopt dat wel.
Hoe zit het met de genen?
De Astyanax mexicanus (Mexicaanse
blinde grottenvis) kan, in tegen­
stelling tot de mens, zelf zijn eigen
beschadigde hart repareren. De
oplossing voor hartfalen zou wel­
eens kunnen liggen in de regenera­
tieve hartkleppen van deze blinde
grottenvis. Er is wetenschappelijk

14

HET AQUARIUM | december 2020

Er is een zebravis die ook, zelf-­
reparerende-hartklepjes-genen
heeft. Die is voor onderzoekers
momenteel de meest gebruikte vis
voor genetisch onderzoek. Met hulp
van deze visjes hopen onderzoekers
beter te begrijpen hoe aandoeningen
zoals het Usher syndroom te gene­
zen zijn.
Dit zijn slechts twee voorbeelden
van vissen die voor ons bijzonder
zijn. Heel veel andere vissen hebben
ook iets unieks wat voor ons inte­
ressant is om meer van te weten.

De olifantsvis kan vervuiling vaak eerder
waarnemen dan meet­apparatuur.

Zo kan de olifantsvis vervuiling
vaak eerder waarnemen dan
meetapparatuur. Ze worden
gebruikt als extra controle bij
drinkwaterinname voor als de
apparatuur iets toch niet waar­
neemt. Zwemt de vis achteruit
tegen de stroom in dan betekent
dat ‘vies water’, en stopt de inname.

Iedere vis is uniek en iedere soort is
bijzonder. Bijzonder goed aangepast
aan de plaatselijke omstandigheden
en zo weet de soort te overleven.
Stel je eens voor dat we van alle
soorten vissen hun bestaan en hun
bijzonderheden zouden weten.
Hoeveel kennis zou dat opleveren?
Welke ziektes en problemen kunnen
we daarmee oplossen? Kunnen we
überhaupt wel de ruimte in zonder
vissen mee te nemen? Misschien dat
in de verre toekomst dit allemaal
bekend is.
Maar nu moet de informatie nog
gevonden worden. Dus leven we in
een spannende tijd waarin we nog
veel moeten ontdekken, door die
dieren zo goed mogelijk te obser­
veren en te analyseren. Dat gaat
nu nog het beste in een aquarium.
Mogelijk dat toekomstig onderzoek
in de vrije natuur, en dan vooral ge­
dragsonderzoek, door robotvissen
uitgevoerd kan worden.
Ook al is een aquarium geen vrije
wilde natuur, misschien is het voor
bedreigde soorten de route om
uitsterven te voorkomen. Wat als
er straks geen natuurlijke biotopen
meer zijn of leefgebieden waar de
soorten zijn verdwenen? Dan is het
fijn als er ergens in een aquarium
nog voldoende exemplaren zijn om
weer uit te zetten als we de boel
hersteld hebben.

gaan verliezen is geen vraagteken.
Zonder nieuwe leden houdt het een
keer op.
De afgelopen jaren hebben we
zo nu en dan nieuwe leden erbij
gekregen. Gelukkig zijn die nieuwe
leden niet enkel oudere mannen,
het zijn ook jongere en vrouwen.
Het zijn er nu nog maar enkele,
maar misschien over een paar jaar
veel meer. Vrouwen zijn dus een be­
langrijke groep om actief te benade­
ren. Hetzelfde geldt voor jongeren.
Deze zijn bij PaluZee helaas nog
ondervertegenwoordigd.

Onze vereniging heeft nieuwe leden
nodig zoals een aquarium regelmatig
vers water nodig heeft.
Hoe worden we een vereniging
voor jong en oud, voor mannen
en vrouwen en dus voor iedereen?
Door goed te kijken naar wat deze
mensen doen met aquaria en waar
ze elkaar ontmoeten. Onze jongelui
zijn behoorlijk actief met aquaria
op het internet, maar niet in een
vereniging. Dat bevestigt ook de
aquariumwinkel. Ik heb er een
paar gebeld en zij gaven aan dat het
houden van aquaria momenteel ook
heel geliefd is bij jonge mensen. De
vraag naar een wildkleur-vis is bijna
verdwenen, de mensen willen kleur
en bijzonder.

De toekomst van PaluZee
Waar staat onze vereniging over
5, 10, 25, 50 jaar? Hoe ziet een aqua­
rium er dan uit? Wie hebben er dan
een aquarium en wie wil dat delen
via een vereniging? Dat weet ik zelf
natuurlijk ook niet. Ik kan wel, door
middel van aannames, ontwikkelin­
gen en veronderstellingen, proberen
een toekomstscenario te beschrijven.
Onze vereniging heeft nieuwe leden
nodig, zoals een aquarium regel­
matig vers water nodig heeft. Om
het gezond en bij de tijd te houden.
Dat onze leden niet het eeuwige
leven hebben weet iedereen. Dat
wij in de loop der tijd leden zullen

Een Arowana ‘Super-red’. In Azië wordt deze vis in
verband gebracht met zakelijk geluk en welvaren.
Van deze vis worden de meest bizarre kleuren­
combinaties gekweekt en er worden duizeling­
wekkend hoge prijzen voor betaald.
(Foto: Internet)

HET AQUARIUM | december 2020

15

Hoe zit het dan met de (Oud)
Hollandse Plantenbak? Heeft
die nog toekomst nu scapen en
nano-aquaria de trend zijn? Ik denk
het wel, zij het in afgeslankte vorm
en voor de échte liefhebber. Planten
zijn vaak nog moeilijker gezond te
houden dan dieren. Vroeger was
de plantenbak de standaard, maar
tegenwoordig is er zoveel meer
te kiezen. De moderne nieuwe
aquariaan wil liever een bak vol
kleurrijke vissen met mooie stenen
of een mooi landschapsaquarium of
een micro-aquarium met garnalen.

Van stopverf naar siliconen, van TL naar LED,
van tijdklok naar computer en de app op de mobiele
telefoon waarop je van alles kan zien en bijsturen
Als sieraad in huis en zonder veel
gedoe. De meer gevorderde aquari­
aan heeft liever een natuur-getrouw
biotoopaquarium. De Hollandse
plantenbak wordt nog steeds als het
toppunt van kunnen beschouwd.
Voor de ‘professionele’ aquariaan
zijn de moeilijk te houden en te
kweken soorten vaak interessant.

stijging. Een virus-effect door het
thuiszitten of groeiende belang­
stelling van nieuwe aquarianen?
Hopelijk beide! Het begint met je
eerste bak. Dat gaat mis of dat gaat
goed en dat bepaalt veelal de
‘levensduur’ van de nieuwe aquari­
aan. Een vereniging kan helpen om
het goed te laten gaan.
Daarom geeft PaluZee ieder jaar
een aquariumcursus voor nieuwe­
lingen en beginners. Volgens mij
doet PaluZee dit heel goed en is
er ook veel belangstelling voor.
Zo leert de cursist iets over het
houden van en ontmoet hij/zij
er mensen van de vereniging.
Valt alles op zijn plek dan hebben
we er een nieuw lid bij!
Wat ook is toegenomen is het
verzet tegen iedere vorm van dieren
houden. Dus ook dieren in een
aquarium. Een steeds grotere groep
mensen vindt dit niet meer kunnen.
Terecht of onterecht, het speelt
een rol. Het kan het imago van
het aquarium behoorlijk negatief

De Hollandse plantenbak wordt nog steeds als het toppunt van aquariuminrichting beschouwd.

Een vereniging moet dat allemaal
bij elkaar brengen en er voor zorgen
dat iedereen aan zijn/haar trekken
komt. Op papier kan je dit keurig
verdelen en kijken wat onze leden
hebben. PaluZee is meer dan aqua­
rium, ook terrarium en paludarium.
Het zal niemand verbazen dat het
gezelschapsaquarium de grootste
groep vormt en in sommige catego­
rieën hebben we geen enkel lid.
In heel Nederland is de afgelopen
jaren het aantal leden bij aquaria­
verenigingen afgenomen. Dit jaar
zien we voor het eerst weer een

16

HET AQUARIUM | december 2020

beïnvloeden. Ook ik vind dat dieren
vrij in de natuur horen, maar er
zijn best veel dieren die het leven in
een aquarium heel prettig vinden
en dit zeker niet als gevangenschap
ervaren. Veel vissen in de natuur
leven in een klein territorium dat ze
zo lang mogelijk bezetten en verde­
digen. Gaat alles goed, dan paaien
ze en krijg je kleintjes. Veel vissen
zullen zich enkel voortplanten als
ze het naar hun zin hebben en de
omstandigheden juist zijn.
Het aquarium zelf is ook behoorlijk
aan het veranderen. Van stopverf

De tattoo-vissen, zoals deze
Papegaaicichlide ‘Yellow parrot’
heb ik in Nederland (gelukkig) nog
niet gezien. Dit soort praktijken
kan als dierenmishandeling worden
aangemerkt.

naar siliconen, van TL naar LED,
van tijdklok naar computer en
tegenwoordig is er de app op de
mobiele telefoon waarop je van alles
kan zien en bijsturen. Handig of
overdreven? Het is er we maken er
gebruik van. Dat heet vooruitgang!
Als nieuwe voorzitter lijkt het mij
verstandig om ook mee te gaan met
de tijd. Zonder direct alle oude in­
zichten overboord te gooien en met
iedere trend mee te moeten doen.
Om nieuwe leden te bereiken en
de huidige niet te verliezen zullen
we moeten vernieuwen. Meer voor
jonge leden, meer voor vrouwen en
meer online aanwezigheid. Wat ook
fijn zou zijn, is een eigen vaste plek
waar we ook wat kunnen laten zien
en waar iedereen welkom is. Dat
lukt alleen met voldoende leden.
Persoonlijk vind ik siervissen
fascinerend. Het is ongelofelijk wat
door middel van selectieve kweek
ontstaat. Bij sommige vechtvissen
(Betta splendens) komen inmiddels
‘crown tails’ voor en xxl varianten.
Bij goudvissen is, vind ik, de balans
ver te zoeken. Telescoopogen,
kwabben, lange dubbele komeet­
vinnen en gekromde rugvinloze
tennisbal vissen. Dat is meer dan
een kleurtje, dat zijn totaal andere
modellen geworden. Als alle aan­
dacht en energie naar siervissen
gaat, blijven er dan nog echte vissen
over om te houden? Zijn er straks
alleen nog siervissen?
Waarom nemen mensen een aqua­
rium? Wat doet iemand besluiten er
één te nemen? Meestal door vader
en opa. Nee, ook dat is veranderd.
De meeste mensen zien het op

internet. Het kijken naar aquaria
van anderen is een geliefd tijd­
verdrijf. Zelf kan ik uren zoeken en
kijken naar wat de aquariumwereld
te bieden heeft. Het lijkt mij dan
ook leuk en leerzaam om hier meer
mee te doen. Kortom:

Meer voor jonge mensen!
In tegenstelling tot wat ik dacht
zijn er best wel veel jonge mensen
die momenteel met aquaria e.d.
bezig zijn. Afgelopen week heb ik
een paar hele grote winkels, ook
online winkels, gebeld met een paar
vragen. Wie kopen er vissen, wat
kopen/zoeken ze en hoeveel,
mensen en vissen? In grote lijnen
hoorde ik dat er weer een toename
is en ook vooral veel jonge mensen
op zoek zijn naar mooie vissen, de
sier-variant vissen. De oorspron­
kelijke discusvis, maanvis, enz.
met wildkleur legt het af tegen
de bont- en felgekleurde soort­
genoot. Ik dacht meteen weer aan
de discomaden uit mijn jeugd en de
getatoeëerde goudvissen in China.
De discomade, die door kleurstof te
eten rood, blauw, enz. kleurde, werd
snel verboden. De tattoo-vissen heb
ik in Nederland nog niet gezien.
Moet je als vereniging hier voor of
tegen zijn? Ik vind dat de leden dat
allemaal zelf mogen beslissen, er
flink over mogen discussiëren en
het lekker oneens zijn met elkaar.
De vereniging zelf hoeft geen
mening te hebben. Ergens kennis
van nemen, de voor en tegens
bespreken, de feiten en de fabels
onderscheiden, is hartstikke inte­
ressant. Ik stel nog regelmatig mijn
mening bij op basis van nieuwe
feiten. Mijn mening is niet altijd de
mening van de vereniging.

Meer voor vrouwen!
Hoeveel vrouwen tegenwoordig een
aquarium hebben is niet bekend.
Wel dat hun aantal toeneemt. Is de
aquariumvereniging nog steeds een
mannenbolwerk? Volgens mij niet,
niet bij PaluZee, maar dat imago
kleeft nog wel aan het aquarium.
Degenen die daar verandering in

Een kweekvorm van de Siamese kempvis
(Betta splendens).

kunnen brengen zijn de vrouwen
zelf. Ik was zeer onder de indruk
van een van onze leden.
Haar kennis, enthousiasme, mooie
plaatjes en goede verhaal was voor
mij een perfecte lezing. De vrouwen
van PaluZee mogen van mij wel wat
meer in de spotlights staan.

Nog steeds voor oude mannen!
Vernieuwing betekent geen afscheid
van onze oude mannen. Hun kennis
en kunde is hard nodig omdat er
onder de nieuwe leden zeker jonge
mensen zullen zijn die de Hollandse
plantenbak super mooi vinden en
er alles van willen weten. Maar dan
wel met LED en App. Net als in
de mode komen sommige dingen
weer terug, en net als de beurs
gaan ledenaantallen omhoog en
omlaag. Het getijde en de stroming
moet wel meezitten om te kunnen
groeien. Volgens mij is dat dit jaar
zeker het geval, voor wat de ‘aqua­
rium-fashion’ betreft. Dat bepalen
wij deels zelf.
Ik zou zelf graag willen aftrappen
met een (online) bijeenkomst om
met jullie te praten over ‘de siervis
in het moderne aquarium’. Wat zijn
de mooiste, de moeite waard en
welke absoluut niet. 

Doe mee op onze website met
DE SIERVIS TOP10 &
SIERVIS FLOP10
www.paluzee.nl

HET AQUARIUM | december 2020

17

Tekst en foto’s: Marlène Reeuwijk

de charme van

H

et levendige zeeaquarium met kleurrijke koralen,
anemonen, vissen en andere bewoners spreekt
tot de verbeelding van menig aquariaan.

Het kleine zeeaquarium
Tegenwoordig hoef je gelukkig niet meer afgeschrikt te worden door het
onterechte idee dat een zeeaquarium altijd groot, peperduur en schei­
kundig ingewikkeld moet zijn. De foto’s uit mijn 60 liter aquarium in dit
artikel laten zien dat het heel goed mogelijk is om op een betaalbare en
haalbare manier van het zeewatergebeuren te kunnen genieten. Met
€ 500 was dit aquarium helemaal klaar (inclusief bewoners, techniek en
toevoegingen), maar met een meer bescheiden keuze van de koralen had
dat bedrag ook lager kunnen zijn.
Viltkokerworm

Natuurlijk blijft een aantal zaken voor zowel kleine als grote zeeaquariums
belangrijk. Licht, temperatuur, waterwaarden, stroming en (zwem)ruimte
moeten juist zijn voor de bewoners die je kiest.
Er zijn momenteel zeeaquariums vanaf 60 liter te koop waarbij alle
benodigde techniek is inbegrepen. Eiwitafschuimer, filter, stromingspomp
en verwarming zijn daarbij heel slim in de achterwand weggewerkt. Het
aquarium in dit artikel is een BlueMarine 60. De bijgeleverde verlichting is
ruim voldoende voor ‘leders’ en koralen. Zelfs veeleisende steenkoralen
kunnen weelderig groeien als zij meer naar boven onder het licht geplaatst
worden. Mocht je toch nog meer eisen stellen, dan kan je gemakkelijk een
bepaald deel van de techniek vervangen of bijplaatsen.
Wat betreft de waterwaarden is het altijd belangrijk om deze in de gaten
te houden en bij te sturen. Dit kan op heel ingewikkelde én op simpele
manieren waarbij er meerdere wegen naar het spreekwoordelijke
Rome leiden. Het gaat er bij waterwaarden om dat
deze passen bij wat de (lagere) dieren in het
aquarium nodig hebben en dat de
benodigde elementen voorhanden
zijn om koralen etc. te laten
groeien. Wat opgebruikt wordt,
moet weer aangevuld worden
en wat vervuild is, moet
geëlimineerd worden.

Schijfanemonen

18

HET AQUARIUM | december 2020

Om de waterwaarden in de gaten te
houden, zijn er ongecompliceerde
zee­ atertesten met groot gebruiks­
w
gemak. Voor het aquarium in dit artikel
is hiervoor ‘Colombo’ gebruikt. Zowel de
testen, de lijn met toevoegingen, als de
andere waterbeïnvloedingsmiddelen van
dit merk zijn voor zelfs de leek goed te
BlueMarine 60 + Colombo Zee­
volgen en eenvoudig uit te voeren. Daarwatertesten en toevoegingen.
naast waren de deskundige adviezen
van speciaalzaak ‘Aquacompleet’ heel
behulpzaam. Maar, zoals gezegd, zijn er ongetwijfeld ook andere merken en
manieren die het doel van een stralend klein zeeaquarium weten te bereiken.
Vaak wordt er gezegd dat een klein aquarium moeilijker in evenwicht te
houden is. Het is inderdaad zo hoe minder liters je hebt, hoe groter de
invloed van een verstoring kan zijn. Maar bij een kleiner aquarium is het
ook eenvoudiger om verstoord evenwicht weer te herstellen. Bijvoorbeeld
door een paar litertjes te vervangen door kant en klaar zeewater te gaan
halen bij de aquariumspeciaalzaak. Ook kan je alles in je kleine aquarium
makkelijk in de gaten houden, je kunt overal goed bij en een storend of ziek
element is ook snel weer verwijderd.

Rechterkant Blue Marine 6O

Bewoners van een klein zeeaquarium hebben voldoende zwem- en
leefruimte nodig, passend bij hun eigen grootte, behoeften en gedrag.
Hierdoor zijn bijvoorbeeld grote en agressieve vissen en koralen niet
geschikt.
Gelukkig blijven er een heleboel intrigerende vissen, adembenemende
koralen en andere interessante (lagere) dieren over die in een klein zee­
aquarium uitstekend tot hun recht komen. Een heremietkreeft, een kleine
soort Goby, met of zonder symbiose-garnaal, kokerwormen, buttons, oren,
sterpoliepen etc. De mogelijkheden zijn uitgebreid zolang je maar zorgt dat
alles in harmonie met elkaar kan leven zoals in een gezelschapsaquarium.

Blauwe Heremietkreeft
Overzicht BlueMarine 60

Buttons
Het allerleukste van een klein zeeaquarium is misschien wel dat je overal
met je neus bovenop kan zitten. De details van al het leven in iedere porie
van het zeeaquarium zijn zo overweldigend mooi! De poliep van een koraal,
een vlokreeftje, een onverwachte brokkelster; zelfs planaria zijn prachtig
om te zien. Als je er met een vergrootglas bij gaat zitten of je zoomt eens
lekker in met je camera dan weet je helemaal niet wat je overkomt.

HET AQUARIUM | december 2020

19

Keuringservaringen
bij PaluZee

Het aquarium van Jacques de Jong gooit al veel jaren hoge ogen.

Tekst en foto’s: Hans Kiers

T

oen mij gevraagd werd om een bijdrage te leveren aan de uitgave van
‘Het Aquarium’ die gevuld zou worden ter ere van het 50-jarige jubileum
van PaluZee hoefde ik daar niet lang over na te denken. In de vier jaar dat ik
nu keur­meester ben, ben ik drie jaar achtereen bij leden van PaluZee op
bezoek geweest voor de huiskeuringen. De vraag was ook of ik wat aquaria
wilde bespreken die ik in die drie jaar voorbij heb zien komen. Bij deze dus
mijn bijdrage als ‘kind aan huis’ van deze vereniging.

Als je bij PaluZee mag keuren, weet je eigenlijk dat je
bijzondere aquaria gaat zien. Wij komen elkaar sowieso
ieder jaar tegen op de uitslag van de Districtskeuring
Zuid-Holland Noord waar mijn vereniging ‘De Natuur
in Huis’ uit Alphen aan den Rijn ook onder valt.
PaluZee scoort meestal hoge ogen en zeer regelmatig
zijn er 1 of 2 leden van PaluZee vertegenwoordigd in
de landelijke huiskeuring. Overigens meestal in de
A1-categorie. PaluZee heeft een paar ware pikeurs met
een schat aan ervaring in zijn gelederen op het gebied
van het inrichten van het A1-gezelschapsaquarium.

20

HET AQUARIUM | december 2020

Het is voor mij leuk als je meerdere jaren keurt bij
dezelfde vereniging zodat je de mensen achter het
aquarium ook een beetje beter leert kennen en dat je
ziet dat er ook een nieuwe generatie aankomt die staat
te trappelen om het stokje over te nemen van de ‘oude
garde’, met nieuwe ideeën en een andere kijk op het
inrichten van een gezelschapsaquarium. Zo was ik in
2019 aangenaam verrast door het aquarium van
Joke Bierman met de bescheiden afmetingen van
120 x 40 x 50 cm dat een combinatie was tussen een aqua­
scape en het bekende Hollandse gezelschapsaquarium.

Overzicht van het A1 aquarium van Joke Bierman.

Joke Bierman
Er was leuk gewerkt met mosjes en klein blijvende
Anubias die vast gemaakt waren op hout. Er waren geen
straatjes te zien op- of aflopend in breedte, maar wel
leuke afzonderlijke groepjes planten die het aquarium
een speels uiterlijk gaven. Door hier en daar wat door­
kijkjes naar achteren te laten, werd ook wat visuele extra
diepte gecreëerd wat een plus is in een aquarium met de
bescheiden diepte van 40 cm.

Er is leuk gewerkt met hout in combinatie met
Anubias en mosjes.

 Een van de kleinst levendbarenden:
Heterandria formosa.
 Pangio doriae is een niet veel geziene

bodem­bewoner.

In het visbestand waren ook twee tegenstellingen die
opvielen. Als je volwassen Apistogramma nijsseni houdt
in combinatie met 1 van de kleinst levendbarenden,
Heterandria formosa, dan zou je in eerste instantie
denken dat er van de groep formosa’s weinig overblijft.
Niets was minder waar en er waren zelfs diverse jongen
te zien van de formosa’s en de rode Platy’s, die ook als
gezelschap werden gehouden. Als iemand aan mij zou
vragen of deze 2 soorten samen gehouden konden
worden, zou ik deze combinatie zeker niet adviseren.
De reden dat het toch goed ging, zoek ik in de aan­
wezigheid van voldoende schuilplaatsen en gerichte
voedering. Een andere soort die opviel was de Pangio
doriae. Een bodembewoner die niet zo heel vaak te
vinden is in de winkel en familie is van de bekendere
Pangio kuhli. Dit is geen bleek uitgevallen kweekvariant
van de kuhli maar een op zichzelf staande ondersoort.
Apistogramma nijsseni man.
In de grote bek past prima een H. Formosa.

HET AQUARIUM | december 2020

21

Overzicht van het indrukwekkende A2 aquarium van Mark van Eijk.

Het natuurlijke effect van
gerichte spotjes.

Een gedeelte van de grote
groep zwarte fantoomzalmen.

Eén van de prachtige groep
Pterophyllum Scalare
‘Manacapuru’.

Mark van Eijk
In een vereniging die gedomineerd wordt door het
A1-aquarium is het des te leuker voor een keurmeester
als er ook nog een andere categorie voorbij komt zoals
in 2018 en 2019 het A2-aquarium van Mark van Eijk.
Dit was er gelijk een van het formaat 250 x 80 x 65
hoog. Het was in 2018 de eerste keer dat Mark zich had
opgegeven voor een huiskeuring en ook zijn eerste echt
grote aquarium.
Als keurmeester ga je dan wat vragen stellen over hoe
en wat en het bleek al snel dat Mark niet te hard van
stapel was gelopen en zich goed had ingelezen voordat
er tot aanschaf werd overgegaan van het aquarium met
inhoud. De keuze voor de A2-bevolking was welover­
wogen en bestond uit een 15-tal Pterophyllum Scalare
‘Manacapuru’ oftewel zogenaamde roodrug-maanvissen
of ook ‘red shoulders’ genoemd. Als gezelschap vielen
de ca. 70 Hyphessobrycon megalopterus (zwarte fantoom­z
­ almen) op. Verder waren er nog op de bodem Corydoras
sterbai te vinden en een aantal jonge Geophagus altifrons
die nog een stukje moesten groeien en uitgeselecteerd
worden. Als uitblinker zwom er nog een Pterygo­
plichthys gibbiceps in die al de redelijke lengte had van
zo’n 25 cm. Aangezien dit dier zeker de 60 cm kan

22

HET AQUARIUM | december 2020

Deze Pterygoplichthys gibbiceps kwam graag poseren in
ruil voor een algentabletje.

aantikken, en dat in dit aquarium van deze afmeting
ook kan bereiken, was het advies wel om op den duur
hier een ander adres voor te zoeken. Ook omdat deze
vissoort met die grootte niet opzij gaat voor een plantje
hier en daar en planten zelfs als voedsel gaat zien.
Om het effect te krijgen van zonnestralen die door
de bomen de bodem van een kreekje in het oerwoud
bereiken, was niet gekozen voor een standaard licht­
kap. Mark had zijn aquarium afgedekt met een zwarte
kunststof plaat waar hij hier en daar wat grote ronde
gaten in had gemaakt. Op deze gaten had hij diverse
spotjes gericht die bevestigd waren aan een aan het
plafond opgehangen balk. Zo was het effect bereikt
wat het amazone-aquarium een extra dimensie gaf. De
spaarzaam aanwezige Echinodorus-soorten werden ook
alleen daar neergezet waar het licht naar binnen kwam.
Het nadeel van deze vorm van belichten was wel dat
het aquarium vrij donker was om alles goed te kunnen
beoordelen. Het jaar erop was er een verbetering in
de verlichting aangebracht in de vorm van een extra
led-strip wat precies genoeg was om wat extra zicht te
creëren. Ook de tip om de kale balk van de verlichting
wat aan te kleden met bijvoorbeeld Tillandsia’s en een
klimplant was overgenomen zodat de balk optisch meer
bij het aquarium betrokken werd.

2020
Het aquarium van Martin van Pelt in 2020 en (hieronder) in 2019 en 2018.

Martin van Pelt

2019

2018

Een van de prachtig uitgegroeide diamantzalm­
mannen (Moenkhausia pittieri).

Wat in die drie jaar een aquarium was dat ieder jaar
een beetje groeide, was het gezelschapsaquarium van
Martin van Pelt. Een aquarium met drie jaar hetzelfde
visbestand, wat voor mij een onmogelijke opgave zou
zijn. Een aquarium dat ondanks dat er geen CO2 werd
gebruikt toch altijd een lust voor het oog is en nage­
noeg algenvrij. Dit vereist discipline en er wordt dan
ook trouw iedere week 2x water afgeheveld en weer
aangevuld met een mix van leiding- en osmosewater.
Uiteraard zijn niet alle planten een succes als er geen
CO2 wordt toegevoegd, maar in de loop van de jaren
weet Martin precies welke planten het wel en welke het
niet goed doen in zijn aquarium.
De basis van het visbestand is een school diamantzal­
men (Moenkhausia pittieri) die zichzelf in stand weet te
houden, ondanks dat Maanvissen ook onderdeel zijn
van het visbestand. Door de zeer grote bos Anubias
is er voor jonge visjes schuilgelegenheid genoeg. De
bevolking is voor 99% Zuid-Amerikaans. Met behalve
de genoemde Diamantzalmen, 5 x Pterophyllum Scalare
‘Rio Nanay’, gemarmerde bijlzalmpjes (Carnegiella
strigata fasciata) en op de bodem de overbekende
populaire Corydoras panda. Wat de kardinaaltetra
voor de scholenvissen is, is Corydoras panda voor de
bodemvissen onder aquarianen. Het is een van de
meest gehouden Corydoras-soorten. Uitzondering op
dit Zuid-Amerikaanse bestand zijn de 2 Stiphodon sp.
die niet meer aangevuld gaan worden en genieten van
een oude dag. Misschien dat dit bestand nog aangevuld
gaat worden met een Otocinclus-soort, wat geen must
is voor dit aquarium, maar wel een optie zou zijn als
vervanging voor de Stiphodon.

HET AQUARIUM | december 2020

23

Overzicht van het aquarium van Willem van Wezel (2020).

Willem Wezel
Zoals gezegd, is er een hoop kennis in de vereniging in
de vorm van ervaren aquarianen die stuk voor stuk hun
sporen verdiend hebben in de diverse huis-, districtsen landelijke keuringen waaraan ze deelgenomen
hebben. Zo was Willem van Wezel landskampioen in
2008 en hij voorziet iedereen gevraagd en ongevraagd
van adviezen, planten stekken en Heterandria formosa,
een visje dat in een van zijn aquaria altijd wel te vinden
is. Willem is de enige aquariaan die ik ken die 2 weken

voor een districtskeuring nog zijn hele aquarium
leeghaalt en hem gelijk weer dusdanig weet in te richten
dat het lijkt of het aquarium al maanden zo draait!
Opletten voor de keurmeester dus, maar gelukkig is
Willem goudeerlijk en weet altijd precies de pijnpuntjes
van zijn aquarium aan te geven. Gekscherend noemt hij
zijn inrichtingen de ‘Zoetermeerse school’. Dit omdat
hij veel advies geeft in de vereniging en zijn stijl hier en
daar zeker terug te vinden is.

Henk Bretveld
In 2018 mocht ik ook het aquarium van Henk Bretveld
keuren en Henk was net een andere weg ingeslagen
met een nieuw aquarium en de overstap van TL naar
led-verlichting. Ondanks dat het aquarium nog geen
jaar draaide, was te zien dat hier iemand bezig was van
wie de ervaring afdroop. Dat kan ook niet anders als je
al zo lang meedraait en al in diverse landelijke keuringen
te zien bent geweest. Ook Henk heeft gelonkt naar het
‘aquascapen’ door een overhangend ‘bonsai boompje’
begroeid met mos te verwerken in zijn compositie. In
dit geval ging het om Fissidens fontanus. Wat voor mij
als ‘vissenman’ leuk is, is als er bij een keuring wat
minder voor de hand liggende vissoorten voorbij­
komen. Zo zwommen er bij Henk in 2018 Nannostomus

24

mortenthaleri en chocolade goerami’s in zijn aquarium.

Dit zijn niet de meest voor de hand liggende vissen voor
het gezelschapsaquarium. Een voorwaarde om deze
dieren langere tijd in leven te houden is een evenwichtig
milieu. Men dient dus er voor te zorgen dat er weinig
tot geen schommelingen in de waterkwaliteit zijn omdat
deze gevoelige vissen anders als eerste het af zullen
laten weten. Nu zwom er op het moment van keuren
een chocolade goerami met eieren in de bek (het zijn
muilbroeders) en ook van de N. mortenthaleri waren er
al een keer jongen gezien in het aquarium. Een ander
vereiste om succes te hebben met deze vissen is afwisse­
lend voeren en zeker niet alleen met droogvoer. Beide
vissen waarderen fijn levend of diepvries voer zoals
kleine watervlooien en cyclops op zijn tijd.

HET AQUARIUM | december 2020

 Chocolade goerami
(Sphaerichthys osphromenoides)
met eieren in de bek en
Nannostomus morthenthaleri (man).
 Het aquarium van Henk Bretveld in
2018 met ‘bonsai’ aan de rechterkant.

Zoals gezegd is er altijd wat te zien bij de aquarianen
van PaluZee en is het gemiddelde niveau hoog te
nemen. Dit komt zeker ook door de jaarlijkse
‘bakkenschouw’ waarbij ervaren aquarianen langsgaan
bij minder ervaren aquarianen om tips en trucjes te
delen. Hier komen altijd weer nieuwe deelnemers

voor de officiële huiskeuring uit. Ook de jaarlijkse
aquarium­ ursus draagt bij aan de kennis van de aqua­
c
rianen. Het was mij een genoegen om de huiskeuringen
afgelopen jaren in Zoetermeer te mogen doen en als het
aan mij ligt gaat dit nog vaak gebeuren. 

HET AQUARIUM | december 2020

25

Mijn eerste ervaringen met de betrekkelijk nieuwe lotus

Nymphaea gardneriana
‘Santarem’
Tekst en foto’s: Henk Bretveld

I

De plant zoals hij nu staat in mijn
aquarium. Mooi te zien zijn de
relatief kleine bladeren die aan
de plant komen. Daarna gaat alle
energie naar de vele uitlopers die
hij gemakkelijk vormt.

k heb, in de 48 jaar dat ik nu in de aquariumhobby zit, al veel soorten lotus in
mijn aquarium gehad. Meestal werden ze erg groot en dan kwamen de andere
planten in het gedrang. Bladeren zo groot als boterhambordjes, wel 25 cm
diameter, waren geen uitzondering! Nu staat mijn aquarium altijd ‘vol’ met
planten en dus is de ruimte voor zo’n blikvanger beperkt.
Ik kijk regelmatig op het internet om te zien wat er allemaal aan aquariumplanten nieuw in de
handel komt. U zult het met mij eens zijn: dat dit véél is tegenwoordig!
Zo kwam ik in aanraking met deze lotus, Nymphaea gardneriana ‘Santarem’. Vooral de
begeleidende tekst, dat de plant betrekkelijk kleine bladeren heeft, sprak mij aan.
Uiteindelijk heb ik hem via het internet besteld voor het toch wel stevige bedrag van € 12,50.
Persoonlijk vind ik het leuk om eens wat nieuws te proberen en, zoals gezegd, de foto met
begeleidende tekst sprak mij aan.

26

HET AQUARIUM | december 2020

Een uitloper waaraan uiteindelijk
weer een nieuwe stek groeit.

Een nieuwe stek die tussen de overige planten tevoorschijn komt.

Enkele dagen later arriveerde keurig via de post een zeer klein stekje van
deze plant.
Na een moeizame start van vier weken kreeg het kleine ding dan toch
de groei te pakken en inmiddels groeit hij prima.
Het is een groen/rode plant met relatief kleine bladeren. Dit stond
inderdaad in de beschrijving en klopt met de groei in mijn aquarium
150 x 50 x 50 cm. De plant krijgt bij mij een stevige belichting onder twee
led-units van elk 6.500 lumen. De plant vermeerdert zich via stevige
uitlopers waaraan uiteindelijk een nieuw plantje groeit (zie foto). Ook
produceert hij vele knolletjes. Daaraan heb ik echter nog geen nieuwe stek
zien groeien. Hij groeit wel in periodes. Dat wil zeggen soms erg snel, met
veel uitlopers, waarna enkele weken stilstand volgt.
Al met al denk ik dat het een prima aanvulling is op het plantenbestand
dat we kunnen gebruiken in het aquarium. Met name de relatief kleine
bladeren en het geringe formaat zorgen ervoor dat hij ook in de kleinere
aquaria prima tot zijn recht komt. Probeer hem eens!

 De stek zoals ik hem opgestuurd kreeg.

 Een overzicht van het aquarium van de schrijver.

HET AQUARIUM | december 2020

27

Wat houdt PaluZee zoal
aan aquaria?
Wanneer aquariumvereniging PaluZee ter sprake komt,
komen al snel de topaquaria van de vereniging ter
sprake. Toch geeft dat een vertekend beeld van waar
PaluZee voor staat. Natuurlijk zijn er de ‘toppers’, de
alom bekende aquarium-hotemetoten. Maar waar
PaluZee al jarenlang een vereniging is van rond de
honderd leden, vormen deze paar toppers met hun
aquaria de smalle bovenlaag.
Toen we, nu al maanden geleden, met de jubileum­
commissie bij elkaar zaten om de activiteiten in het
kader van het jubileum te bespreken, kwam aanvan­
kelijk het samenstellen van een speciaal jubileumboekje
naar voren. Kort daarna kwam het vullen van een
jubileumnummer PaluZee van ‘Het Aquarium’
aan de orde. Iedereen was enthousiast om
daaraan mee te werken. Inmiddels heeft
Tekst en foto’s:
corona een streep getrokken door vrijwel alle
Leden AV PaluZee
mogelijke activiteiten, maar het jubileum­
nummer staat nog steeds op het programma.
“We moeten een doorsnee laten zien van de
verschillende aquaria van onze leden”, opperden Joke
Bierman en Vivian Opten. Ze boden gelijk aan een brief
aan de leden uit te doen met een oproep iets over hun
aquarium te vertellen. Zo gezegd, zo gedaan.
Joke regelde een mailbox en Vivian (secretaris van
PaluZee) deed herhaalde malen een oproep aan de
leden om te schrijven. Ondanks de corona-ellende en
het daardoor gereduceerde onderlinge contact, hebben
toch 11 leden de moeite genomen om iets over hun
aquarium te vertellen. Een enkeling in telegramstijl,
een ander iets uitgebreider. Al die tekstjes, hoe kort
ook, volgen hieronder in dit artikel, onder vermelding
van de houder/auteur en een of meerdere foto’s. Alles
bij elkaar geven ze toch een beeld van wat PaluZee zoal
letterlijk bezighoudt.
Tijdens het schouwen of een keuring is een van de
meest gehoorde zinsneden: “Het is jouw aquarium,
jij moet het mooi vinden en er plezier aan beleven.
De beestjes moeten het naar hun zin hebben, maar jij
bepaalt!”. Zo is het natuurlijk ook. Het belang en welzijn
van de dieren staat voorop, maar veel dieren zal het
worst wezen of er een fraaie Boeddha, een tempeltje of
een gezonken schip in de bak staat, in plaats van een
steen of een stuk hout.
Dan volgen nu de verschillende ingezonden stukjes.

28

HET AQUARIUM | december 2020

het
aquarium
van

Arie van den Eyke
Een overzicht van het aquarium van Arie. Een fraaie donkere boden en frisse plantengroepen.

Van toen, tot nu
Mijn eerste aquarium kreeg ik in 1971, op m’n achtste
verjaardag, van een oom. Dit aquarium was nog gekit
met stopverf en bleek na een dag al te lekken. Ik heb
daardoor geen foto’s van dit eerste aquarium. Wel kreeg
ik direct van mijn ouders een ander aquarium. Dit was
een Juwel aquarium van 60 cm met siliconen gekit.
Dit aquarium met een luchtpompje, tl-verlichting en
verwarming heb ik zo’n 15 jaar gehad. Toen knapte het
glas in de bodem. Gelukkig waren we thuis en konden
we de vissen redden.
Hierna heb ik zo’n 4 jaar een
aquarium gehad van 50 cm en
vervolgens een aantal jaren een
aquarium van 70 cm. Ook van
deze aquaria heb ik helaas geen
foto’s.

De mooie school van 20 sumatranen.
Een nog jonge, maar mooie rode
tijgerlotus.

Inmiddels ben ik verhuisd naar
Lisse. Daar heb ik een mooie plek
voor een aquarium. Dit werd
vooralsnog de Lido 120 (61 x
41 x 58 cm – l x h x b). Ook dit
aqua­ ium heb ik een aantal jaren
r
gehad en dat is in 2010 vervangen
door het aquarium dat ik nu nog
steeds heb, een ADM Evasion 150
van Aquatlantis. Dit aquarium
wordt volledig verlicht met leds.
Verder heb ik nog een paar
kleinere aquaria die ik gebruik als
opvang of als kweekbakje.

Het visbestand bestaat uit:
20 x Sumatranen (Puntigrus tetrazona)
+40x Rijstvisje (Oryzias woworae - eigen kweek)
20x Corydoras aeneus (Albino - eigen kweek)
1x Vuurstaartlabeo (Epalzeorhynchos bicolor)
+100x Mini Japonica garnalen
2 overblijvers: (1x zwaarddrager die ik bij het vangen van
m’n andere zwaarddragers gemist had en 1x Garra rufa –
die wil ik weer uitbreiden naar een schooltje).
Plantenbestand (véél te véél soorten eigenlijk):
Microsorum pteropus ‘windelov’
Heteranthera zosterifolia (sterrenkruid)
Hygrophila difformis (vaantjesplant)
Anubias nana
Cryptocoryne retrospiralis
Hydrocotyle leucocephala (Braziliaanse klimop)
Lobelia cardinalis ‘mini’
Ludwigia sp. ‘Mini super red’
Rotala sp ‘Vietnam’
Rotala rotundifolia
Lysimachia nummularia
Tripartita sp ‘Japan’
Echinodorus ‘Tiger’
Hygrophila polysperma (Belgisch groen)
Microsorum pteropus
NympHaea zenkeri (rode tijger lotus)
Cryptocoryne beckettii
Vallisneria spiralis
Saururus cernuus (Leids plantje)
Bacopa caroliniana

HET AQUARIUM | december 2020

29

De prachtige 2 meterbak van Peter, een van de weinige scape-aquaria die PaluZee momenteel heeft.
Vanwege verhuizing zal deze bak binnenkort heringericht moeten worden.

het
aquarium
van

Peter den Hartog

Afmetingen:
200 x 60 x 60 cm
Verlichting:
Led
Filtering:
1x Eheim 1200 l en 1x Eheim 600 l
Extra:
Stromingspomp
Oppervlakte-afzuiging: 2x Eheim
CO2:
CO2-installatie met gasfles
Voedingsschema plantenvoeding
Iedere dag:
EasyCarbo, Nitraat, Fosfaat,

Profito (EasyLife)
Eenmaal per week: Kalium en IJzer

Kijkrust

30

Verhuizen

Eenmaal per 4/5 dagen krijgt het aquarium een onder­
houdsbeurt en ververs ik 1/3 van het water. Ik gebruik
daarvoor Zoetermeers leidingwater.
Eigenlijk stuur ik op de pH, die ik rond de 6,8 houd.
Het aquarium staat nu bijna 3 jaar. In die tijd heb ik het
aantal plantensoorten teruggebracht. Dit geeft meer
(kijk)rust.

Er zwemmen niet veel vissen meer in het aquarium.
Aan het einde van het jaar gaan we verhuizen. Ik wacht
nu met de aanschaf van nieuwe vis. Misschien ga ik
daarna terug naar mijn oude ‘liefde’ TropHeus uit het
Tanganyikameer.

HET AQUARIUM | december 2020

Henny, de
trotse eigenaar
van deze fraaie
bak. Daar wil
je wel naast
gefotografeerd
worden!

Het aquarium maakt een
rustgevend onderdeel
uit van de woonkamer
en vormt een mooi
groen accent.

het
aquarium
van

Henny Gorissen
de overige meubels. Dit was een voorwaarde van mijn
vrouw om een dergelijk ‘meubel’ in de woonkamer te
krijgen. Daar luister je natuurlijk naar...! Bij Verloop in
Hazerswoude hebben we deze bak op maat laten maken
en gelijk LED-verlichting, een externe pomp met voor­
filter en een CO2 installatie erbij aangeschaft.

In de aanloop naar mijn pensioen op 1 juli 2019, is mij
vaak gevraagd hoe ik mijn dagen zou vullen als ik niet
meer full time zou werken.
Als antwoord gaf ik dan dat ik mijn ‘oude’ hobby’s
weer zou gaan oppakken. Zo gezegd zo gedaan. Ik ging
op een biljartclubje en wilde mijn aquariumhobby
weer oppakken, na hier ruim 40 jaar geen tijd voor te
hebben gehad. In januari 2018 las ik een artikeltje in
de toenmalige ‘Posthoorn’ over een aquariumcursus
bij aquarium—vereniging PaluZee. Alhoewel ik nog
geen aquarium had, heb ik mij opgegeven om de laatste
nieuwe snufjes op aquariumgebied te vernemen. Na de
cursus heb ik mij aangemeld als lid en volgde een jaar
lang de verenigingsavonden waarbij het enthousiasme
steeds groter werd. In december 2018 wist ik wat ik
precies wilde en ging mijn aquarium bestellen.

Met de opgedane kennis van de aquariumcursus, de
gezellige verenigingsavonden en de kennis en kunde
van het bestuur en leden van PaluZee staat er inmid­
dels een mooie bak te pronken en is het een prachtige
toevoeging van ons meubilair.
De verenigingsavonden geven mij een betere kijk op
alles wat met deze hobby te maken heeft. De aquarium­
liefhebberij heeft mijn vrije tijd een prachtige extra
invulling gegeven. Dank aan PaluZee!

Ik had mijn oog laten vallen op een volglazen bak van
115 x 50 x 50 cm, met een rvs onder- en bovenlijst, met
daaronder een hoogglans kast. Geheel in de stijl van

Een aquarium dat super gezond oogt en een prachtig
voorbeeld vormt van toepassen van o.a. het principe
van sterke punten.

HET AQUARIUM | december 2020

31

het
aquarium
van

Don Hilekes
Een overzicht van het aquarium Van Don Hilekes, een beetje reflectie was onder de omstandig­ eden
h
lastig te vermijden.

Het nut van een aquariumvereniging
Ik heb ruim 15 jaar een Juwel aquarium van 240 liter
thuis. Na de eerste jaren verminderde mijn planten­
bestand en kreeg ik steeds meer last van draad- of
baardalgen. Mijn planten waren op gegeven moment
volledig bedekt met deze algen. Dit ondanks het volgens
een vast schema vervangen van de Juwel filtersponsen,
het verversen van een deel van het water en regel­ atig
m
de waterwaarden testen en zelfs laten testen door een
aquariumzaak. Met diverse andere middelen zoals
anti-fosfaatfilters geprobeerd het tij te keren, maar
zonder resultaat. Begin 2018 kreeg ik ook te maken met
een groenblauwe film aan de oppervlakte van mijn bak,
deze heb ik geprobeerd te verwijderen met keukenpa­
pier. De problemen heb ik ook besproken met mijn
vaste aquariumzaak, maar niets hielp. Het effect hiervan
op mijzelf was dat alle plezier in het aquarium houden
was verdwenen. Ik had ook steeds minder zin in de
noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden. Ik stond
op het punt om mijn bak met alle toebehoren de deur
uit te doen.
Diverse keren had ik al berichten gezien van PaluZee in
de lokale Zoetermeerse media over lezingen en bijeen­
komsten. In maart 2018 ben ik naar zo’n lezing gegaan.
Een interessante lezing maar nog veel belangrijker: Veel
mensen met ervaring met het houden van aquaria en ik
kreeg allerlei tips. Ook was ik verrast over de mogelijk­
heden tot het kopen van visvoer en het ruilen en krijgen
van plantjes. Ik kreeg te horen dat je bij het lid worden
van PaluZee een schouw kon aanvragen van je aqua­
rium met als resultaat tips voor verbetering. Gelet op
mijn eigen situatie en de tijdens de avond van de lezing
opgedane indrukken was dat het duwtje in de rug dat ik
nodig had om lid te worden van PaluZee.

32

HET AQUARIUM | december 2020

Kardinalen en rode minors zijn
op deze foto vertegenwoordigd.

Door de zomervakantie liet de schouw even op zich
wachten, maar in september 2018 kwam Henk Bretveld
van PaluZee bij mij thuis langs voor de schouw. Bij een
vervolg afspraak 14 dagen later had hij diverse spullen
bij zich en is hij aan de gang gegaan. Vrijwel het hele
pakket aan Juwel sponsen (groen, zwart en wit) ging
overboord en werd vervangen door filterwatten.
Ook werd een eerste deel van de bodem onderhanden
genomen en gereinigd. Nog wat andere plantjes er in,
een aantal tips voor het wekelijkse onderhoud van de
bak en een vervolgafspraak in oktober.
Tot mijn verbazing en blijdschap fleurde mijn bak
zienderogen op. Het water werd glashelder en de groen­
blauwe film aan de oppervlakte verdween. Ook leek
de alg op mijn bladeren minder te worden. Tijdens de
oktober-afspraak werd een tweede deel van de bodem
onderhanden genomen en kwamen er nog wat andere
plantjes. Ook Henk was tevreden over de veranderin­
gen en zag dat zijn acties succes hadden. De algen op
de planten verdwenen vrijwel geheel. De tips voor het
onderhoud helpen om de bak in een goede en gezonde
staat te houden. In februari 2019 nog een laatste check
gehad. Mijn bak doet het weer goed en ik heb weer
plezier van mijn aquarium!
Het lidmaatschap van PaluZee heeft zich voor mij dubbel
en dwars bewezen. Ik heb toegang tot een groep met
echte deskundigen, die weten waar ze het over hebben.
De kosten van het lidmaatschap heb ik financieel al dik
terug verdiend door alleen al de besparing op filter­
kosten. Samen met de lezingen, de contacten met de
andere PaluZee leden en de mogelijkheden om goedkoop
visvoer te kopen en onderling plantjes te ruilen biedt
PaluZee mij veel toegevoegde waarde voor mijn hobby
en heb ik het plezier in mijn hobby weer helemaal terug!
Op deze foto is vrijwel het gehele
visbestand te zien.

HET AQUARIUM | december 2020

33

het
aquarium
van

Frank Kerkvliet
Het aquarium werd regelmatig geteisterd door algenplagen en uiteindelijk werd besloten de bak weg te doen.

Een lange geschiedenis
Toen het bestuur van PaluZee voor het eerst met de
vraag kwam om een artikeltje te schrijven voor het
jubileumnummer van ‘Het Aquarium’ dat in december
2020 moet verschijnen had ik niet direct het idee om
daarmee aan de slag te gaan. Wat moet je als niet al te
fanatieke aquarioot schrijven in zo’n fraai blad, dat én
de moeite van het lezen waard is én dat ook nog wat
toevoegt.
Maar, nadat duidelijk werd dat, misschien wel onder
invloed van het coronavirus, het aanbod van artikeltjes
tegenviel, heb ik mij er toch maar toe gezet een poging
te doen.
Waar moet je beginnen? Wat ga je de lezer bieden, iets
leuks, iets leerzaams, iets uit de oude doos? Je kan bij
elk van deze items wel wat bedenken, maar hoe ga je
dat leesbaar en boeiend formuleren? Ik heb besloten
om er van alles wat in te stoppen, zonder dat dit
Het Aquarium in één keer gaat vullen, zo creatief ben
ik nu ook weer niet!

Oude doos
Mijn, of liever gezegd onze, interesse voor het aquarium
is al jong begonnen. Dat verliep niet echt op een fraaie
manier. Op ongeveer 7-jarige leeftijd, ik ben nu 68,
kreeg ik van vriendjes een paar guppy’s en kwam daar
trots mee thuis. Mijn moeder vond het maar niks en ik
mocht ze niet in huis halen. Ze werden in een grote pot
in de schuur gezet en waren dientengevolge de volgende
dag dood. Traantje gelaten en verder met het leven.

34

HET AQUARIUM | december 2020

Maar, het bloed kruipt waar het niet gaan kan en
uiteindelijk heb ik wat jaren later toch mijn eerste
40 x 30 x 30 bak op mijn slaapkamer mogen zetten.
Dit keer met guppy’s, black molly’s en een paar
Chinese danio’s. Wat een pret, luchtbelletjes erin en
een combi verwarming/thermostaatje. Zoals het veel
aquarianen vergaat, leer je door schade en schande hoe
je de hobby het beste vorm kan geven. Ook nu ging het
mis. De thermo­ taat had het in de nacht begeven en ik
s
werd ’s morgens wakker met zicht op een bak groene
soep met witte visjes en verbleekte plantjes. Einde van
de tweede poging.
In 1974 trouwde ik met Wil, die het tot op de dag
van vandaag bij mij heeft volgehouden, en na enige
tijd kwam in ons huis in Leidschendam mijn eerste
grote aquarium te staan. Een bak van 100 x 50 x 50 cm,
een joekel voor ons doen met erop een zelf getimmerde
lichtbak met grote dikke TL-buizen. Vergeleken met
de ranke uitvoering van nu een grof ding maar we
waren er blij mee. Na wat jaartjes deden we zelfs mee
met keuringen binnen aquariumvereniging Ramirezi
in Leidschendam. We deden het niet eens slecht en
de finale keuring werd toen uitgevoerd door de alom
geroemde Wim Tomey, die helaas 20 februari 2017
is overleden. Een prachtige man! Gelukkig hebben
we hem tijdens zijn laatste lezing voor PaluZee op
11 oktober 2016, samen met zijn vrouw, nog kunnen
spreken, hij was er toen zichtbaar al niet best aan toe,
dat deed ons verdriet.

Anekdote. Wij zijn Wim in 1979, in het toen nog verre
Kenia een keer tegengekomen toen we daar aan de rand
van een zwembad in Mombasa lagen uit te rusten van
14 dagen safari. Op afstand zei ik tegen Wil: “Volgens
mij is dat Wim Tomey!” (kalend en een weldadig rond
buikje boven zijn zwembroek) waarop zij natuurlijk
verbaasd reageerde: “Dat kan niet!” Maar ik was over­
tuigd dat hij het was en ’s avonds onderweg naar het
restaurant liepen we hem tegen het lijf. Hij was daar
samen met een professor. Hij bleek in Kenia te zijn voor
een of ander groot onderzoek. Hij was net zo verbaasd
als wij... Hoe klein kan de wereld zijn!
Maar goed, terug naar het aquarium. Ik werd uitein­
delijk bestuurslid van Aquariumvereniging Ramirezi.
Die heeft daarna nog enige jaren bestaan, maar ook
toen al was het voor verenigingen niet gemakkelijk.
Nadat ons eerst een gratis zaaltje, met een fraaie
kantine, werd ontnomen, moesten we op zoek naar een
andere ruimte en dat werd te duur. Alles bij elkaar werd
dit, na het gestaag afnemen van het ledental, het eind
van onze leuke club.
Ons aquarium had inmiddels diverse gedaante­
verwisselingen ondergaan. Van gezelschapsbak naar
blauwalg-kwekerij tot uiteindelijk een cichlidenbak
met fraaie vissen. Maar ook die werd slachtoffer van
algen en nog voor onze verhuizing werd besloten de
bak weg te doen.

Nieuwe doos
Het zou tot 2016 gaan duren voordat er weer een
nieuw aquarium in ons huis in Hazerswoude zou
komen te staan. Dit keer een fraaie ronde bak die
mooi in de kamer werd opgenomen. Wij zijn toen
lid geworden van PaluZee om weer wat feeling met
deze wereld te krijgen. Helaas zijn de clubavonden
op dinsdag en waren we al enige jaren juist op die
avonden aan het bridgen geslagen en konden we het
niet maken daarmee te stoppen. De clubavonden van
PaluZee werden daardoor slechts sporadisch bezocht.

Met mijn uitgebreide kennis van de Amerikaanse rivierkreeft, ik heb er
inmiddels honderden van dichtbij mogen aanschouwen, kon ik snel zien
dat het geen garnaal maar een kreeft was.

Eerst een paar om te kijken of ze werden gegeten en
daarna wat meer. De vissen werden helemaal wild van
dit nieuwe voertje. Het werd december 2018. Wil zat in
de bak te turen en riep mij erbij. Ze zag wat kruipen dat
niet echt op onze garnalen leek. Met mijn uitgebreide
kennis van de Amerikaanse rivierkreeft, ik heb er
inmiddels honderden van dichtbij mogen aanschouwen,
kon ik snel zien dat het geen garnaal maar een kreeft
was. Hij of zij was al aardig groot (ca. 2 cm) en het was
leuk dit in het aquarium te kunnen volgen. Eigenlijk
prachtige dieren, jammer dat het een plaag is geworden.
Maar het bleef niet bij één kreeft, uiteindelijk bleken
het er drie te zijn en na twee weken zaten ze op een
stukje hout, scharen vooruit, te wachten op een langs­
komend visje. Dat was voor
mij het moment om in
te grijpen. Ze lieten
zich gelukkig
gemakkelijk
vangen.

Met onze basiskennis konden we nu goed opstarten.
Ook technisch was er veel verbeterd in de laatste
35 jaar en er werd gelijk een mooie led-licht installatie
met dimmers/timers aangeschaft, alsmede een CO2installatie en een groot filter.
Wij zijn ook nog huurders van een fraai stukje natuur in
de Lansing Reeuwijk. Hier vangen we veel Amerikaanse
rivierkreeften. Nu zou je zeggen “Wat heeft dat met het
aquarium te maken?”, maar het komt regelmatig voor
dat er een vrouwtje bij zit met jongen. Die kruipen op
haar onderlijf tussen de haartjes. Die haartjes bieden
bescherming aan soms wel honderd kleintjes. Op een
dag was het weer raak en de kleintjes waren zo klein,
dat ik ze als levend voer in het aquarium heb losgelaten.

Waaierhandgarnalen zitten graag tegen
de stroom in om eetbare voedseldeeltjes
te vangen met hun waaierhandjes.

HET AQUARIUM | december 2020

35

Een overzicht van het huidige aquarium. Ups en downs. Een mooie school congozalmen en een school kardinaaltetra’s.

Anders was dat met een stelletje barbelen. Van vrienden
hadden we er een paar gekregen. Die hadden veel
jongen en deden het goed in hun aquarium. Ze waren
ook best fraai om te zien en het ging lang goed, totdat
de mannen het op hun heupen kregen en alle andere
vissen de stuipen op het lijf joegen. Ook nu weer tijd
om in te grijpen. Dat is gemakkelijker gezegd dan
gedaan. Met een netje de eerste tien er vrij snel uit­
gevangen maar de slimste lieten dat niet gebeuren.
Dat waren ook de felste jagers. Als laatste redmiddel
besloten om, weer met jonge kreeftjes, met een hengel
en het allerkleinste haakje een poging te doen ze te
vangen. Best link met Kongozalmen en andere vis als
medebewoners, maar de felheid van de barbeel werd
al snel de eerste fataal. Binnen 5 seconden hing hij al
aan de haak. Gelukkig was er geen controle op mijn
vis­ ergunning want dit had zeker een flinke boete
v
opgeleverd. Hierna werd het lastig bij de laatste twee,
maar die zijn er een paar dagen later op dezelfde
manier uitgevangen.

CO2-problemen

Leuk om je bak gecontroleerd op niveau te houden,
maar het wordt anders als er wat misgaat. Op een
kwade dag hingen er plots veel vissen op de kop in
de bak. Een aantal prachtige Kongozalmen waren
slachtoffer en zo her en der nog wat andere vis.
Ook een Ancistrus lag scheef in de bak, meer dood
dan levend. Die heb ik eruit gevist en snel in een
emmer met fris water gestopt. Wonderwel kwam hij
na enige tijd weer tot leven en kon hij terug in de bak.

36

HET AQUARIUM | december 2020

Inmiddels was ik er achter dat het water een pH had
van onder de 5,5. Het CO2-apparaat was volledig op hol
geslagen. Snel water ververst zodat dit weer goed kwam.
De pH kan best veel lager zijn geweest voordat het zo
mis ging maar dat weet je nooit zeker. Op dit moment
staat de CO2-installatie al maanden uit en gaat het met
de waterwaarden uitstekend.

Waterontharder.
Nog zo’n dingetje van de huidige tijd. We hebben twee
jaar geleden een waterontharder laten installeren en
waren direct daarna erg blij met ons zachte huidje na
het douchen. De afwezigheid van kalk op de douche­
deur én de lekkere thee en koffie, maaaaar... let op als
je er ook een plaatst. Ververs je aquariumwater nooit
met water via de ontharder. Na enige tijd werd ons
aquariumwater wat wittig en kregen we verschillende
algen in de bak. Nooit bij stilgestaan dat dit door de
toevoeging van ons lekkere, ontharde water kwam.
Snel de hardheid kunstmatig, maar geleidelijk,
opgevoerd en na enige maanden werd het al duidelijk
beter. Vanaf toen ging de waterontharder uit, beter
gezegd: wordt het aquariumwater om de ontharder
heen geleid en vullen we weer aan met het standaard
water dat Oase ons aanbiedt.
Alles bij elkaar is een aquarium houden best een
uitdaging die voor veel plezier en rust, maar zo nu en
dan ook voor stress en verrassingen zorgt. Als je mijn
verhaal zo leest zijn er tegenvallers geweest, maar neem
van mij aan dat het tot nu toe, bijna altijd, vooral leuk is
geweest!

het
aquarium
van

Nico Knol
Iedere keurmeester zal beamen: Het is jouw aquarium,
jij moet doen wat je mooi vindt. Als je er een Boeddha
in wilt zetten, dan doe je dat toch gewoon. Haal ‘m er
alleen vlak voor de keuring even uit!

Nico, de trotse eigenaar van deze bak, heeft voor- en tegenspoed
gekend. Maar is blij dat hij bij PaluZee een vereniging heeft gevonden
waar hij over de hobby kan discussiëren. 

Wat te doen, na mijn pensioen?

In de basis is het aquariumhouden
in al die jaren niet veel
ver­ nderd. Wat verbeterde
a
techniek. Totdat ik in aan­
raking kwam met het inmid­
dels populaire aquascapen.
Door de mooie filmpjes op
YouTube werd ik geraakt.
De filosofie en nieuwe denkwijze in
het bouwen en houden van aquariums
moest ik uitproberen en ik besloot er nog
twee bakken bij te nemen. Ik kon mijn geluk niet op
toen ik een avond ‘Japanese Aquascaping’ bij Aquaflora
kon bijwonen. Wat een evenement! Ik zie mezelf niet
deelnemen aan wedstrijden en doe dit puur voor de
lol. Zo zijn de twee bakken op de foto inmiddels alweer
afgebroken om wat nieuws uit te proberen. 

Met mijn pensioen op handen leek het mij weer leuk
eens een aquarium te starten. In mijn jeugd, begin jaren
‘70, had ik met mijn Pa al een discus-aquarium en
hielden wij ons al bezig met het kweken daarvan. 
Later, zo’n 15 jaar geleden had ik weer, met wisselend
succes, een discusbak. Nu maar eens een plantenbak.
In de woonkamer had mijn vrouw het liever niet meer,
dus dan maar in de ‘mancave’. Daar een gaatje van 140
cm vrijgemaakt voor een bak van 120 cm. Op naar de
plaatselijke dealer, die mij nog kende en daar de eerste
aanschaf gedaan. De 120 cm paste maar net door het
trapgat en zo begon de hobby weer. 
Natuurlijk is het internet geduldig, maar face-to-face
praten over de hobby is nog steeds het leukste en dus
heb ik mij aangemeld bij de aquariumcursus van
PaluZee.

Garnalen houden is voor mij op een of andere wijze
ook nog een uitdaging waaraan ik nu wil werken. Als
ik zo naar de 120 cm bak kijk krijg ik alweer ideeën om
die ook weer eens onderhanden te nemen. 

Ups en downs betekent ook zo nu en dan algen.
Vooral langzaam groeiende planten zoals Anubias
zijn dan vaak als eerste aan de beurt.

HET AQUARIUM | december 2020

37

het
aquarium
van

Ruud van Kruijssen
Ruud en zijn aquarium. Ruud is altijd ‘hongerig’ naar informatie probeert zoveel mogelijk proefondervindelijk
uit te vogelen hoe zijn bak het beste reageert. Veel aanloopproblemen, maar hij krijgt het onder controle.

Een herintreder
Ik ben een soort ‘herintreder’ in de liefhebberij. Zo’n
50 jaar geleden had ik al een aquarium, maar niet lang.
Je bent jong en je hebt geen geduld en zin om tegenslag
te accepteren. Ik doel dan op algen, de eeuwige strijd.
Nu heb ik het geduld wel: Klaar voor de strijd!
Wat is er veel veranderd in die 50 jaar! Natuurlijk zijn er
nu nog planten en vissen die ik me herinner uit die tijd.
Maar er zijn zoveel nieuwe soorten bijgekomen. Ik kan
me niet herinneren dat er toen CO2-bemesting werd
toegepast. Van LED-verlichting had niemand gehoord.
Wel waren er toen buitenfilters zoals we die nu ook nog
kennen en gebruiken. Maar zo geavanceerd was ik toen
niet bezig. Een eenvoudig binnenfiltertje op een lucht­
pomp moest het werk doen. Aquariumzaak
Holgen in Den Haag is er nog steeds, toen met de fami­
lie Holgen en nu nog. In mijn boekenkast bevinden zich
nog steeds aquariumboeken uit die tijd: de Elseviers
Aquariumvissen Encyclopedie (Hoedeman en Van den
Nieuwenhuizen) en drie Rizla-albums Zoetwatervissen
waarin je de plaatjes kon plakken die je kreeg bij Rizla
sigarettenpapier.
In al die jaren erna is de belangstelling voor aquaria
gebleven en informeerde ik zo nu en dan bij PaluZee-lid
Toon de Jong hoe het met zijn bakken ging. Toon

38

HET AQUARIUM | december 2020

nodigde mij een keer uit voor een lezing bij PaluZee.
In 2019 kwam ik weer in de gelegenheid om aan een
aquarium te beginnen en heb ik mij aangemeld voor de
cursus 2019 bij PaluZee. Dat waren leuke, informatieve
en nuttige avonden, waar ik veel kennis opdeed.
Tijdens de cursus werd geïnformeerd naar de grootte
van de bakken van de cursisten en van andere aan­
wezigen. Er waren een paar categorieën, ik meen
60-80, 80-100, 120-140 en > 140 cm. Ik viel in geen
enkele categorie, want op dat moment had ik nog geen
aquarium. Na mijn melding van dit feit kwam er gelijk
een spitse opmerking uit de zaal: “Dan heb je ook geen
last van algen!”. Zo was het maar net, maar natuurlijk
niet voor lang. Hierna meer hierover.
Na de cursus kon ik goed beslagen ten ijs mijn keuzes
maken. Het is geworden: een Oase bak (140 cm), een
Oase buitenfilter Biomaster Thermo 600, Aquatlantis
LED-verlichting en een Dennerle CO2-set met
magneetslot.
Ideeën over de inrichting had ik opgedaan tijdens de
cursus. Starten met overwegend echte waterplanten
en niet te veel soorten (1 soort per 10 cm bak). Toen
een bestuurslid bij mij langskwam en mijn aquarium
bekeek was een opmerking: ‘Je hebt goed opgelet’.

Een mooie school keizers en een mooie school benthosi’s. Het aquarium van Ruud straalt vooral rust uit.
Niet slecht voor een ‘herintreder’.

Dat sloeg onder andere op het straatje lobelia’s. Een
straatje is niet zo moeilijk om te onthouden. Lastiger
vond ik het om algemene principes in de praktijk toe te
passen. Verlichting opbouwen, maar wat is het opbouw­
schema dan? Wanneer beginnen met plantenvoeding
en CO2? Hoeveel bellen CO2 per minuut? Natuurlijk
heb ik hier en daar adviezen gevraagd, maar vaak kwam
het neer op ‘proberen maar’. Ik kwam er steeds meer
achter dat aquariumhouden geen exacte wetenschap is.

maar het komt weer snel terug. Nu Blue Exit gebruikt
en het herstel van de plantengroei kwam wel sneller dan
na het gebruik van Bio-Exit Green. Op het moment van
dit schrijven staat de bak er weer redelijk bij.
Natuurlijk niet met alles tevreden, maar wie is dat wel?
Ik ga door en hoop ook weer mooie avonden bij
PaluZee te beleven.

Na het ‘proberen maar’ ging het eigenlijk best goed met
de plantengroei. Ook met de vissen, maar dat is niet zo
moeilijk met tolerante soorten zoals keizertetra’s,
bentosi’s en sterbai’s. Wel een beetje bruine alg in het
begin, maar dat schijnt erbij te horen. Het is de kunst
om algen weg te houden en dat lukte wel een paar
maanden.
Maar dan..., penseelalg op de bladeren. Je ziet het nog
een tijdje aan, maar geen verbetering en uiteindelijk dan
toch maar Easy-Life Bio-Exit Green gebruikt. Uiteinde­
lijk alg weg, maar sommige planten, zoals hoornblad,
ook. Het duurde een hele tijd voordat alles weer op
gang kwam en mooi stond. Geduld wordt beloond!
Na een witte stip-invasie een paar maanden later:
blauwe alg! Gemakkelijk van de planten te verwijderen,

HET AQUARIUM | december 2020

39

het
aquarium
van

René Nieland
Een sfeervol Zuid-Amerika biotoop, met veel hout en beperkt planten.

Zuid-Amerika
Op een zondagochtend, we zitten aan het onbijt, zegt
mijn vrouw: Ik ben nu wel een beetje uitgekeken op
die steenmassa in je aquarium. De vissen verstoppen
zich tussen de stenen en je ziet ze haast nooit.’ Tja, dat
vond ik eigenlijk ook wel en ik heb daarop het gehele
Tanganyika-bestand verkocht.
Toen zijn we maar eens goed gaan nadenken over wat
we er dan wel in zouden willen hebben. Mijn vrouw
zei: “Ik zou het leuk vinden als er hout in voorkomt.”
Ik reageerde: “Oké dan gaan we maar eens kijken naar
Zuid-Amerika, maar daar is wel héél veel vis voor te
krijgen.”
Dan maar eens de mogelijkheden onderzoeken om
er een biotoop van te maken. We wilden alle twee wel
maanvissen en dat werden de ‘Rio Nanay’, en nu maar
verder zoeken wat voor vissoorten er nog meer voor­
komen in deze rivier.
Dan is het tijd voor speurwerk op het internet, lite­
ratuur en reisverslagen van mensen, hier kwam een
behoorlijke lijst uit voort.
Na de vissen te hebben onderverdeeld in verschillende
zones zijn we een selectie gaan maken, met de laptop
erbij zodat we gelijk dingen konden opzoeken als dat
nodig was.

40

HET AQUARIUM | december 2020

We wilden alle twee wel maanvissen en dat werden de
‘Rio Nanay’.

Na een aantal vissen te hebben geselecteerd, zijn we op
een zaterdag naar diverse speciaalzaken gereden om
de vissen te bekijken. Na in elke zaak aantekeningen te
hebben gemaakt en foto’s van de vissen, zijn we weer
thuis gekomen. Daar zat onze trouwe viervoeter Ben
(Cane corso) al op ons te wachten, met zo’n blik van
krijg ik ook nog wat aandacht!
Op zondag hebben we alles nog eens doorgenomen en
hebben we besproken wat het zou gaan worden. We
waren het redelijk snel eens, wat het allemaal nog leuker
maakt.

De vissen krijgen 4 á 5 keer per dag te eten en 2x per
week een behoorlijke waterwissel van 40%. Het voer
bestaat uit: granulaat en diepvries witte, rode en zwarte
muggenlarven, krill, artemia, mysis, tubifex, en tabletten
voor de bodembewoners als extra en ook wat komkommer
of aubergine.
Het aquarium is dus een Zuid Amerika, ‘Rio Nanay’biotoopaquarium.
Afmetingen:
Vissen:





Planten:



Vallisneria spiralis
Echinodorus grisebachii
Elodea densa

Techniek:

Bioloog 150 x 50 x 50 cm is 375 liter

Pomp:

Jecod DCP 6500 / 6500 liter/uur

pH-meter:

Dennerle

Verlichting:





Elzenproppen om het water wat
aan te zuren en wat donkerder te
maken.

200 x 70 x 70 cm is 980 liter
PteropHyllum sp. ‘Rio nanay’ 8
Biotodoma ‘Cupido’
5
Carnegiella strigata 11
Hyhessobrycon serpae
20
Corydoras elegans
10
Panqolus albivermis
2

TC 420 controller
RBG led-strip
Koud wit led-strip
Warm wit led-strip
Blauw led-strip

1 stuks
2 stuks
1 stuks
1 stuks

De bioloog onder het aquarium, 150 x 50 x 50 cm is 375 liter.

Eerst het aquarium opnieuw inrichten met kienhout,
stenen en planten. Mijn vrouw ervoor en ik boven de
bak hangend op een laddertje met het kienhout en de
stenen. “Iets meer naar links, meer naar rechts, naar
achteren of naar voren”, hoorde ik.
Maar we waren allebei heel tevreden over het resultaat.
We hebben het aquarium gevuld en de bypass van de
bioloog weer omgezet naar het aquarium.
Het weekend hierna zijn we naar diverse zaken gereden
om de vissen te gaan kopen die we hadden geselecteerd.
We hadden besloten jonge vissen te kopen, om ze zelf
groot te kunnen brengen.

HET AQUARIUM | december 2020

41

het
aquarium
van

Ton Overtoom

Opbouw aquarium van oktober 2018 tot juli 2020
20 jaar lang heb ik een aquarium gehad. Daarna 20 jaar
niet, maar met mijn pensioen in het vooruitzicht vond
ik het leuk om deze mooie en leerzame hobby weer op
te pakken. In het Streekblad stond een advertentie van
PaluZee met een uitnodiging voor de jaarlijkse aqua­
riumcursus. Ik heb me direct opgegeven voor de cursus
en ben lid geworden. Ik kreeg hierdoor veel informatie
over het aquariumhouden, die mij bijzonder goed van
pas kwam bij de aanschaf en inrichting van het nieuwe
aquarium. Ik heb weer contact gezocht met mijn
ex-buur en ex-voorzitter van PaluZee: Henk Bretveld.
Gelijk weer een leuk gesprek over de hobby!
Na wikken en wegen, kijken en vergelijken heb ik be­
sloten om het Juwel aquarium RIO 350 (120x50x65) te
bestellen bij een aquariumspeciaalzaak in Hazerswoude.
Op de afgesproken tijd werd het aquarium keurig thuis
bezorgd en als pakket in de kamer geplaatst.
Aan het werk dus met het monteren van de onderkast
met deuren. Alles waterpassen en hup de bak op de
kast. Gelijk maar aan de slag met de achterwand, de
drie delen op maat gesneden en met speciale kit op de
achterwand geplakt. Het begint er op te lijken.
Eerst maar een kamerplant er in en wat papierenvissen
opgehangen, staat zo kaal anders.

42

HET AQUARIUM | december 2020

Alle attributen voor het aquarium staan gereed om te
worden gebruikt.

Het aquarium op z’n plek en bodemzand erin.

Vullen en de uitstroom over een bord te laten lopen.
Dat voorkomt opdwarrelend zand en vervorming van
de bodem.

Henk Bretveld doet de ‘eerste inrichting’.

Ervaren als hij is heeft Henk al een idee waar welke
planten moeten gaan komen. Een deel daarvan drijft
nog aan de oppervlakte.

Een laag zand in de bak met wat ijzer- en klei-toevoe­
gingen en afgedekt met 5 cm fijn grind. Vervolgens is de
techniek aan de beurt. Het Oase BioMaster Thermo 350
met verwarming verbonden met twee PVC buizen voor
de zuig- en uitstroomopening. De Helialus LED-lamp
aangesloten op de controller en dat werkt prima. Het
volgende is de CO2-dosering installeren, hiervoor is de
doorstroom diffuser Pro Flora Direct 16/22 toegepast
en die is aangesloten op de uitstroomslang van het filter.
Zo is alles netjes weggewerkt.
Nu wordt het pas ècht spannend. Er gaat 300 liter water
in de bak. De tuinslang erin en voorzichtig op een
bordje laten uitlopen zodat de gemodelleerde bodem
niet kan wegspoelen. Langzaam stijgt de waterspiegel
tot de maximale hoogte. Gelukkig zijn er geen lekkages
of andere ongemakken ontstaan.
Nog even de pH-meter in de bak met de pH-controller
die de magneetklep voor de CO2 regelt. Tot slot contro­
leren of alles goed werkt. Helaas werkte de pH-meter
niet, maar gelukkig kon deze snel worden vervangen.
De bak is nu klaar voor de plantjes. Mijn adviseur en
ex-buurman Henk Bretveld wist dat ik bezig was met
de start van de bak en was zo vriendelijk voor mij een
hoeveelheid planten te bewaren. Ook heeft hij de eerste
aanplant/inrichting verzorgd, geweldig, alsnog mijn
dank!
Een geweldig gezicht als de eerst kale bak ineens tot
leven komt met planten die staan te wuiven in de
stroming.
Nu afwachten of de planten willen groeien en of de
waterkwaliteit goed blijft. In de eerste twee twee weken
geen nitriet gemeten, dus voorzichtig de eerste vissen
er in. Kardinalen en platy’s.

De eerste inrichting is gereed. Vooralsnog een typich voorbeeld van een pas ingericht aquarium.

HET AQUARIUM | december 2020

43

Afwachten of de planten willen groeien en of de waterkwaliteit goed blijft. In de eerste twee weken geen nitriet gemeten,
dus voorzichtig de eerste vissen er in. Kardinalen en platy’s.

De platy’s doen zich direct tegoed aan de eerste
draadalg en groeien zo goed dat ik weldra uitbreiding
krijg. Zeg maar overbevolking.
Nadat de eerste vissen er oplos zwemmen en gezond
blijven, heb ik de volgende vissen nog aangeschaft:
Colisa lalia, Melanotaenia praecox (dwergregenboog),
Carnegiella marthae (Gestreepte bijlzalm), Sewellia
lineolata (Vietnamese algeneter).
De draadalg verdween langzaam, maar daarvoor in de
plaats kreeg ik veel baardalg.
Na wat experimenteren met CO2, plantenvoeding,
Micro en Macro, verdwijnen de baardalgen langzaam
en belanden in het voorfilter, dat af en toe volledig
verstopt zit. Gelukkig is het voorfilter van Oase gemak­
kelijk schoon te maken. Het is mij wel een keer gelukt
om een lekkage te veroorzaken door het niet goed terug
te plaatsen en het niet borgen van de aansluitingen. Ik
zag het gelukkig net op tijd en het waterballet viel mee.
Maar het was wel even schrikken.
Een sieraad in de kamer, een levend schilderij, gezellig
om er voor te gaan zitten en de vissen en planten­
groei te bestuderen. Het voorlopige resultaat
waar ik tevreden over ben maar... ik laat
me graag adviseren bij de eerstvolgende
schouw door de vereniging.

Een dynamische tropische
onderwatertuin waar eigenaar
en huisgenoten van kunnen genieten!

44

HET AQUARIUM | december 2020

Als de bak maar tijd heeft gekregen om zich rustig aan
te zetten en te ontwikkelen, wordt het een sieraad in
de kamer, een levend schilderij.

het
aquarium
van

Geïmponeerd door de prachtige kleuren en vormen van de vissen werd van 2009 tot 2013
met veel plezier een grote Tanganyika-bak van 200 x 70 x 60 cm gehouden en verzorgd.

Henk en Marian
Rijnsburger

De familie Rijnsburger heeft in de loop der tijd twee verschillende
aquariums gehad. Geïmponeerd door de prachtige kleuren en vormen
van de vissen werd van 2009 tot 2013 met veel plezier een grote
Tanganyika-bak van 200 x 70 x 60 cm gehouden en verzorgd.
Door omstandigheden werd na 2013 even geen aquarium gehouden.
Maar het aquariumvirus raak je niet zomaar kwijt en in 2018 zijn zij
weer aan een aquarium begonnen en lid geworden van PaluZee.
Deze keer kwam er een hoekaquarium van 123 x 87 x 65 cm. Een
gezelschapsaquarium met o.a. kegelvlekbarbelen, keizertetra’s,
kardinalen en dwergregenboogvissen. Verschillende soorten planten
en een geweldig kijkspel in huis waar de familie van geniet.

Deze keer kwam er een hoekaquarium van 123 x 87 x 65 cm. Een gezelschapsaquarium met
o.a. kegelvlekbarbelen, keizertetra’s, kardinalen en dwergregenboogvissen.

HET AQUARIUM | december 2020

45

het
aquarium
van

Hein van der Veen
Laatste overzichtsfoto van het aquarium van Hein.

Mijn eerste ervaring met visjes
Mijn eerste ervaring met visjes had ik op de lagere
school toen ik van een vriendjes een paar guppy’s kreeg,
een aquarium was er toen nog niet en dus mochten ze
zwemmen in een 1,5 liter weckfles. Dit was het toch
niet helemaal. Daarom kreeg ik van mijn ouders een
aqua­ ium van 30 x 20 x 20 cm; dat paste precies op de
r
schoorsteenmantel. Lekker warm in de winter. Zelf
getimmerd lichtkapje erop, met een 25 watt lampje er in.
Het aquarium was toch niet wat ik er van verwacht
had. De vissen gingen regelmatig dood en de planten
ook. Waarschijnlijk als gevolg van té veel voer, té grote
vissen, té weinig onderhoud en geen verstand van aqua­
riumhouden. Dit hield dus na verloop van tijd op en het
bakje ging naar zolder (leeg).
Jaren later, ik was inmiddels getrouwd, en de kinderen
wilden wel dieren in huis om te verzorgen. Het werd
een poes en ik kreeg een aquarium helemaal compleet,
zeshoekig 30 cm en hoog 50 cm, met pomp, verwar­
ming, lichtkap, plantjes en visjes.
Dit heeft, met meer en minder succes, een paar jaar
gedraaid. De visjes ging wel, maar het in leven houden
van de planten was heel moeilijk (lamp ook maar 25 watt).
Toen was het dus tijd voor een écht aquarium. Ik kon
van iemand die stopte met de hobby een uitzwemmer
100 x 30 x 30 cm overnemen, compleet met planten en
vissen. Daarna kreeg ik ook nog een Juwel bak 80 cm
met schuine hoeken. Dit aquarium heb ik het langst
gehad. Op zolder werd het zeshoekig aquarium in
gebruik genomen voor het kweken van bijengarnaaltjes.

46

HET AQUARIUM | december 2020

Na jaren kon ik een vrij nieuwe Juwel 100 cm over­
nemen. Dit was na een paar jaar geen succes want de
middenstrip ging los en een aquarium met een lijmklem
er op is geen aanrader.
Nu heb ik een Ciano bak 100 x 40 x 60 cm. Ik heb altijd
veel planten en vissen gehad. De meeste planten kreeg
ik via de vereniging. Ik probeer altijd van alles en wat
het doet mag blijven. Wat het niet doet gaat gewoon
weg. Maar ik heb nog steeds de crypto’s uit de uit­
zwemmer. De man van wie ik ze overnam vertelde dat
het de mooiste crypto’s van Zoetermeer waren.
Eind vorig jaar wilde ik stoppen met de hobby, ik was
te veel tijd kwijt met de snel groeiende planten en het
onderhoud van de bak. De planten en de vissen wilde ik
weggeven in de vereniging. Maar dat duurde wat langer
dan ik gedacht had.
Inmiddels had ik het plan opgevat om de bak in te
richten met meer langzaam groeiende, lage planten,
kleine visjes en wat stukken kienhout (nog bewaard
van de uitzwemmer). Het moest een onderhoudsarm
aquarium worden. Dat lukte wel voor het onderhoud,
maar met mijn bak vol planten had ik geen last van alg,
maar nu wèl .
Dus wat het in de toekomst wordt, stoppen met de
hobby, of terug naar al die snel groeiende planten, daar
moet ik nog eens diep over nadenken.
Inmiddels ben ik met veel plezier al meer dan 25 jaar lid
van PaluZee.

Sprookjesprinses
In een leeg potje van
HAK met gaatjesdeksel,
had ze wat takjes en mosjes
gelegd voor ze het met water
vulde. Daarna ging ze op zoek.
Iedere lege bloempot in de tuin werd
gecontroleerd op laagjes water en
mogelijke bewoners. Even later zag ze wat
ze zocht: Snel krioelend naar de bodem op
het moment dat ze naderbij kwam. Maar
ze had geduld én een netje. Het duurde niet
lang voor ze een flinke zwarte muggenlarf te
pakken had. Snel naar het potje, netje om­
keren en de deksel erop. Haar eerste aqua­
rium was een feit. Een paar keer per dag
werd het geheel zorgvuldig bekeken en
steeds kreeg ze een blij gevoel als ze het
larfje op en neer zag fladderen. Tot op een
ochtend de larf verdwenen was. Wel lag
er een dode mug op het wateropper­
vlak en als ze ergens niet van hield…
Daarmee verdween haar eerste
aquarium naar de glasbak,
maar de basis voor een
goed aquariumvirus was
gelegd.

Het zou niet lang meer
duren voor ze zeven jaar
zou worden. Bovenaan haar
verlanglijst kwam een heus, eigen
aquarium te staan en dat was wat ze
kreeg. Geweldig!

Tekst en foto:
Marlène Reeuwijk

De volgende dag boende ze het grind,
vulde ze met water en plantte ze de plant­
jes. Van een gulden snede had ze nog nooit
gehoord en voor ieder stengeltje werd zorg­
vuldig een plaatsje gezocht rondom het
prachtige kasteeltje dat ze van haar opa en
oma kreeg. Geduldig wachtte ze twee weken.
Braaf telde ze de druppels van de nitraaten nitriettesten en ondertussen droomde
ze haar droom van haar sprookjeskasteel
met bewoners. Khulii’s moesten het zijn
én garnalen. Niet zo maar wat garnalen,
maar zeven stuks!! Net zoiets als de
zeven dwergen maar dan anders.
Nu wacht ze op de dag dat een
Khulii in de deuropening van het
kasteel, de zeven garnalen
uitzwaait op de trap...

HET AQUARIUM | december 2020

47

Xiphophorus maculatus ‘Coral red’ in mijn aquarium.

Tekst: Ferry Winter
Foto’s: Ferry Winter en Stan de Jong, dan wel met toestemming van de auteur van social media afkomstig

Levendbarende vissen in het aquarium

B

- een ondergewaardeerde groep -

innen A.V. PaluZee hebben veel leden een voorliefde
voor planten in het aquarium. Zij bezitten dan ook een
aquarium, ingericht volgens de Hollandse plantenbak-stijl.
Daarbij gaat het erom diverse soorten planten van over heel
de wereld in mooie groepen of straatjes te zetten en te
combineren qua bladvorm en kleur.

Veel gehouden vissen in dit type
aquarium zijn kegelvlekbarbeeltjes,
diverse soorten Rasbora, bijl­
zalmpjes, roodneus- of roodkop­
zalmen, Trichogaster- en Cory­ orasd
soorten. Vaak gecombineerd met
een enkele soort levendbarende
tandkarper. Bij PaluZee is dat vaak
de koraalplaty (Xiphophorus maculatus ‘Coral red’).
Zo’n Hollandse plantenbak is echter
niet aan mij besteed! Mijn voor­
liefde gaat niet uit naar de diverse
soorten planten die op een kunst­
matige manier worden gerang­

48

HET AQUARIUM | december 2020

schikt, maar juist naar de bewoners
van het aquarium. Om specifiek te
zijn: de levendbarende bewoners.

Hoe mijn voorliefde voor
levend­barende vissen begon
Als klein kind ging ik vaak met mijn
ouders naar mijn oudoom Ome Co
en tante Lena in Haarlem.
Ome Co en tante Lena waren in het
bezit van een grote vijver, gevuld
met diverse goudvissen en windes.
Daarbij een kweekschuurtje met een
stuk of 10 aquariumbakken waarin
Ome Co guppen kweekte. Terwijl pa

en ma met tante Lena aan de koffie
zaten, was ik samen met Ome Co te
vinden bij de vijver of in het kweek­
schuurtje.
Ik was helemaal verliefd geworden
op die mooie gekleurde visjes en
kreeg, toen ik een jaar of zes was, een
kom met een paar visjes. Mijn opa
vond een kom maar niets en nam
mij mee naar een aquariumwinkel
waar ik een aquarium en een filter­
pomp mocht uitzoeken. De guppen
kreeg ik van Ome Co. Mijn voor­
liefde voor guppen en later andere
levendbarende vissen was geboren.

Nu 36 jaar later, heb ik 28 aquaria in
huis en 8 aquaria op de middelbare
school waar ik werk en onderhoud
ik her en der ook nog eens 6 aquaria.
Uiteraard met levendbarende vissen.

Waarom spreken we van levendbarend?

POECILIIDAE
De familie van de POECILIIDAE
bestaat uit 3 onderfamilies.
Namelijk:
- Aplocheilichthynae
- Procatopodinae
- Poeciliinae

We spreken van levendbarend
omdat de vrouwtjes geen eitjes
afzetten, maar de jongen inwendig
tot ontwikkeling laten komen. Dit
kan op twee manieren: vivipaar en
ovovivipaar.
Bij vivipaar wordt het embryo
gevoed door een combinatie van
voedsel uit een eidooier en door
middel van een navelstreng. Het
embryo staat dus in contact met
de moeder. Als een jong wordt
geboren, kun je ook daadwerkelijk
een navelstreng onderscheiden.
Dit is het geval bij de familie van de
Goodeïden. De jongen die hieruit
worden geboren, zijn meestal al van
dusdanige grootte dat zij niet meer
door de ouders opgegeten kunnen
worden.
Bij ovovivipaar spreken we van het
ontwikkelen van het jong in een
eierzak. Het embryo voedt zich dus
alleen met voeding uit de dooier.
Er kunnen grotere aantallen jongen
worden geboren. Echter zijn deze
wel een stuk kleiner en bestaat de
mogelijkheid dat de ouders de
jongen als voedsel zullen zien.

Tot die laatste onderfamilie behoren
ruim 30 geslachten en het meren­
deel van de vissen die ik heb valt
hieronder. De geslachten die ik heb
zijn Xiphophorus, Limia en Poecilia.
Ik wil enkele soorten die ik heb uit
de geslachten Xiphophorus en Limia
met u bespreken.

Taxonomie

Sommige soorten komen op diverse
locaties voor. Maar wij kunnen,
ondanks dat wij spreken van
dezelfde soort, toch verschillen zien
in uiterlijk en soms ook in het
gedrag. Naast dat ik lid ben van
‘PaluZee’, ben ik ook lid van
‘Poecilia Nederland’. Als lid van
‘Poecilia’, wil ik graag zoveel
mogelijk dieren waarvan de
vang­ocatie bekend is. Juist
l
vanwege deze verschillen,
maken ze het de moeite waard
om te houden. Verderop in mijn
verhaal ziet u waarom het weten
van een vanglocatie zo belangrijk is.

Er zijn veel soorten vissen die
levendbarend zijn. De levend­
barende vissen die ik houd, komen
uit de orde van de Cyprinodonti­
formis (de tandkarpers). Binnen
de orde van deze tandkarpers
kunnen we de vissen verdelen in
drie families.
De ANABLEPIDAE (vieroog­
vissen), de POECILIIDAE (veruit
de grootste groep, waartoe o.a.
mijn guppen, Xiphophorus- en
Limia-soorten behoren) en de
Goodeïden.

Xiphophorus
Voor zover mij bekend, beslaat dit
geslacht 27 soorten die wij in de
volgende 3 categorieën kunnen
plaatsen:
- Platy’s
- Zwaarddragers
- Zwaardplaty’s
Kijken wij naar de herkomst van
deze vissen, dan komt het meren­
deel voor in Mexico.
Binnen de landsgrenzen van
Mexico, kunnen we dit geslacht
weer verdelen in noordelijke en
zuidelijke platy’s en zwaarddragers.
Ik beperk mij tot enkele zuidelijke
platy’s en zwaarddragers. Noorde­
lijke soorten bewaar ik voor een
volgende keer.

RIJK

ANIMALIA

DIEREN

STAM

CHORDATA

GEWERVELDEN

KLASSE

ACTINOPTERYGII

STRAALVINNIGEN

ORDE

CYPRINODONTIFORMIS

TANDKARPERS

ANABLEPIDAE
POECILIIDAE

VIEROGEN
LEVENDBARENDE
TANDKARPER
LEVENDBARENDE
KARPERACHTIGEN

FAMILIE
GOODEIDAE

Taxonomie levendbarende tandkarpers

Waaraan dankt xiphophorus
zijn naam?
De naam Xiphophorus stamt uit
het Oud Grieks waarbij het woord
xiphos zwaardbetekent en het woord
phoros dragend. Dat duidt op het
gonopodium van de man en niet,
zoals veel mensen denken, op de
verlengde onderste staartvinstralen
van de mannelijke zwaarddrager.
Ik ben op dit moment in het bezit
van 11 verschillende typen zwaard­
dragers en platy’s. Zowel kweek- als
wildvormen sieren mijn
aquaria. Ik ga deze niet
allemaal benoemen,
maar wil er een
paar uitlichten.

Een oud, Grieks zwaard
De naam Xiphophorus stamt uit het oud-Grieks
waarbij het woord xiphos zwaard betekent en
het woord phoros dragend. Dat ‘zwaard’ is het
gonopodium van de man.

Ik heb diverse groepen dieren
uit de families POECILIIDAE en
GOODEIDAE.

HET AQUARIUM | december 2020

49

Xiphophorus maculatus

Wildvorm Xiphophorus maculatus

Belize. Tegenwoordig vind je

Een van de meest gehouden
platy-soorten is X. maculatus.
Deze is tegenwoordig in veel
verschillende kleur- en tekening­
variaties in de handel verkrijgbaar.
Van de diep-donkerrode koraal­
platy’s tot de gele, zwarte, groene,
blauwe, oranje of tal van combina­
ties, met stipjes, vlekken, streepjes
(‘bleeding heart’), zwarte staarten
(‘wagtail’), half-om-half- gekleurde
patronen, niets is tegenwoordig
te gek.

Maculatus betekent vrij vertaald uit
het Latijn, ‘gespot’ of ‘gevlekt’. Iets
wat aan de wildvang Xiphophorus
maculatus goed is te zien.
Dhr. A. Günther beschreef in 1866
deze soort dan ook aan de hand van
gevlekte exemplaren.

X. maculatus in 18 landen over heel

Xiphophorus maculatus
‘Chuco’s place’
Ik heb zelf twee verschillende vormen
van Xiphophorus maculatus. Naast
de kweekvorm ‘Coral red’, heb ik
sinds september eindelijk een wild­
vorm, de X. maculatus ‘Chuco’s place’.
Kees de Jong heeft deze vis in 2019
gevangen in het National Park
Biosphere Reserve Pantanos in de
staat Tabasco en meegenomen naar
Nederland. Via een ander lid van
Poecilia Nederland, die dieren uit
de eerste lijn van Kees heeft, heb

Xiphophorus variatus

Leefgebied van X. maculatus
Het oorspronkelijke leefgebied van
X. maculatus strekt zich uit vanaf
het noorden van centraal Mexico
tot en met Guatemala, Honduras en

ik een 20-tal F1 en F2 nakweek
van deze dieren van Kees kunnen
overnemen.De locatienaam Chuco’s
place, verwijst naar een klein
meertje, dat genoemd is naar een
commerciële cichliden-verzamelaar,
dhr. Chuco. In dit meertje bestaat
de ‘beplanting’ voor het grootste
deel uit de drijfplant Pistia stratiotes, waar de dieren goed tussen de
wortels kunnen schuilen.

de wereld. Hier zijn zij, hetzij per
ongeluk, hetzij expres, geïntrodu­
ceerd in het wild. Enkele locaties in
Mexico, waar deze vis van nature
kan worden aangetroffen zijn o.a. de
Rio Jamapa en de Rio Papaloapan
in de staat Vera Cruz en de Rio
Tamesi in de staat Tamaulipas. Niet
altijd in de rivier zelf, maar vaak
in minder snel of zelfs stilstaande
delen, naar, in en rond de monding
van een rivier.

soort is dat er naast een ronde
zwarte vlek op de schouder, ook
een donkere vlek in de staartaanzet
zit, die wel wat weg heeft van een
beginnende ‘Mickey Mousetekening’.
Wat mij erg opvalt aan hun gedrag
is, dat deze vis een sterk gevoel voor
samenscholen kent. Iets wat je bij
de commerciële platy’s niet meer
terugziet.

Net zoals de meeste wildvang­
vormen, is deze vis wat grijsgrauw
van kleur. Karakteristiek voor deze

noordelijke deel van Vera Cruz​
.
Ik heb op dit moment X. variatus
afkomstig van twee verschillende
vindplaatsen. Daarbij is goed te zien
dat zij veel van elkaar vers­ hillen
c
qua kleur. Zij worden onder­
scheiden in X. variatus ‘La Laguna’
en de X. variatus ‘Puente Escalanar’.

Xiphophorus variatus ‘La Laguna’

X. variatus, in tegenstelling tot de
robuust ogende X. maculatus, is

Xiphophorus variatus ‘Puente
Escalanar’

een vrij langgerekte vis van rond
de 4,5 - 6 cm, die met name voor­
komt in het zuiden en aan
de oostkant van Mexico.
Het leefgebied omvat o.a. het
zuidelijke deel van de staat
Tamaulipas, het oostelijke deel
van de staat San Luis Potosí en het

De soort X. variatus met vindplaats
‘Puente Escalanar’ ziet er heel
anders uit. Deze vis is geler en bezit
in de staartaanzet vaak een zwarte
halve maan. De tekening op het
lichaam is ook variabel te noemen.
Zo kunnen er enkele verticale
strepen op de flanken aanwezig

zijn, maar er zijn ook dieren die in
plaats van deze strepen stippen op
de flanken hebben.

Naast X. maculatus, bestaat er nog
een andere platy: X. variatus.
De naam zegt het eigenlijk al:
‘variatus’ betekent ‘veelvormig’ of
‘veranderlijk’. Ik schreef eerder al
dat er binnen een soort verschillen
kunnen zijn per vanglocatie. Bij
X. variatus zijn de verschillen zelfs
binnen een populatie aanwezig.

50

HET AQUARIUM | december 2020

X. variatus met vindplaats

‘La Laguna’ heeft vaak als ken­
merken een rode staart, een gele
rugvin en meerdere zwarte stippen
die kunnen variëren in grootte.

Naast de platy’s, bezit ik ook een
aantal zwaarddragers. De meesten
hiervan behoren tot de noorde­
lijke zwaarddragers en slechts twee
behoren tot de zuidelijke zwaard­
dragers.

X. maculatus
‘Kohaku’


X. maculatus
‘Bleeding heart’


X. maculatus
‘Blue red tail
Calico’

X. maculatus
‘Bumble bee’



X. maculatus
‘Chuco’s place’:
kenmerkend zijn
de zwarte vlek
in de staartaanzet en op de
schouder.



X. maculatus
‘Chuco’s place’

Tweemaal
X. variatus
‘La Laguna’

Xiphophorus variatus ‘Puente Escalanar’,
man met zwarte stippen.

Xiphophorus ‘Puente Escalanar’ man met
verticale strepen.

HET AQUARIUM | december 2020

51

Xiphophorus signum
Een van mijn meest bijzondere
zwaarddragers is X. signum. In het
Nederlands wordt deze zwaard­
drager ‘komma zwaarddrager’
genoemd. Het is een zuidelijke
zwaarddrager die zijn herkomst
vindt in de Rio Chajmaic en met
name een van de zijriviertjes
hiervan (Rio Semococh) in de
Guatemalaanse staat Alta Verapaz.
Omdat deze locatie is afgesloten
van de rest van de rivieren, komt
deze soort alleen hier voor. Helaas
neemt het aantal in het wild levende
dieren flink af door de introductie
van de op X. signum jagende Tilapia.
X. signum is een snelle en fana­ ieke
t
zwemmer. In tegenstelling tot bij­
voorbeeld de groene zwaard­ rager
d
is X. signum erg slank gebouwd.

Ook bezit hij een verhoogde
rugvin waarmee hij zich stabiel in
het water kan bewegen. Met zijn
torpedovormige bouw schiet deze
vis met grote snelheid door het
snelstromende water. Wil je deze
soort houden, dan heb je een groot
aquarium met veel stroming nodig,
is mijn ervaring. Hierbij moet je
toch wel denken aan een aquarium
van minimaal 1,20 meter of meer.
Niet alleen qua bouw wijkt
X. signum af van andere zwaard­
dragers, maar ook qua tekening.
Naast een grote donkere, hori­
zontale lijn over de lengte van de
vis, bezit X. signum een komma-­
achtige tekening in de staartaanzet.
Vandaar de Nederlandse benaming
van deze soort. Bij het mannetje
gaat deze komma over in de zwarte

Een halfwas X. signum waarbij de zwarte komma al
duidelijk zichtbaar is.

Een opvallend weetje over X. signum
Het is bekend dat Xiphophorus soorten gemak­ elijk
k
kunnen kruisen. Ook met X. signum zijn diverse
pogingen gedaan om deze soort te kruisen met
andere Xiphophorus-soorten. Tot op heden is dat
nog niet gelukt. Het is dus mogelijk om
X. signum in hetzelfde aquarium te combineren
met andere soorten van dit geslacht.
X. signum: zelfs met 7 cm groot is het nog niet te
zeggen of het een man of een vrouw is.

52

HET AQUARIUM | december 2020

X. signum man

omranding van het geelkleurige
zwaard. Zowel de man als de vrouw
hebben dezelfde kleur (beiden zijn
bruin tot groenbruin) wat geslachts­
onderscheid pas op late leeftijd
mogelijk maakt.
Het is mij al twee keer gebeurd
dat ik een groepje jongen heb
gekregen, waarbij naderhand bleek
dat dit alleen uit mannen bestond.
Je moet met deze soort dus echt
geluk hebben, dat je een goede
man/vrouw-verhouding in een
groep jongen hebt. Is dat het geval?
Dan is het een leuke en zeer
aantrekkelijke vis voor in de wat
grotere aquaria. Het is verstandig
om enkel jonge dieren te vervoeren
in verband met de stressgevoelig­
heid.

 X. signum halfwas dieren.

Het geslacht ‘Limia’
Limia-soorten komen met name

voor op Haïti, Cuba, Jamaica,
Dominicaanse Republiek, de
Kaaimaneilanden en wat kleinere
omliggende eilandjes. Over de
herkomst van het geslacht is nog
veel onduidelijkheid. Er gaan twee
verhalen hierover rond. Volgens
het eerste verhaal gaat het om
zouttolerante vissen die vanaf het
vaste land via ondiepe wateren zijn
overgezwommen naar de eilanden
en daar verder zijn geëvolueerd
tot de soorten die wij nu kennen.
Volgens het tweede verhaal zijn de
vissen geïsoleerd toen de eilanden
zich afsplitsten van het vaste land.
Echter is hiervoor nog geen weten­
schappelijk bewijs gevonden.
Op dit moment zijn er 21 soorten
Limia bekend, waarvan ik er nu

zes heb. Naast de in de handel
vaker verkrijgbare soorten als

L. nigrofasciata, L. perugiae en
L. vittata, heb ik nog Limia islai,
L. tridens en L. melanogaster.

Limia tridens
De uit het westen van Haïti
afkomstige L. tridens is een van
de kleurrijkste Limia-soorten en
daarom alleen al de moeite waard
om te houden. Qua bouw is het een
visje dat erg slank oogt naast haar
andere soortgenoten en lijkt daar­
om dan ook meer op een guppy dan
een Limia. Heb je een groepje met
meerdere mannen, dan kun je mooi
de hiërarchie zien aan de kleuren
en kleurintensiteit van de mannen.
Het dominante mannetje heeft
een ioniserend blauwe gloed over
het lijf met een geel tot oranje
gekleurde borst en vinnen terwijl
mannetjes lager in orde meer grijs
van kleur zijn. Zij missen dan
de geeloranje kleur in de rug- en
staartvinnen.

L. tridens man

Limia melanogaster
Een andere favoriet van mij is de
eveneens op Haïti voorkomende
L. melanogaster. In het Nederlands
noemen wij deze de zwartbuik
Limia. Dit vanwege de grote zwarte
drachtigheidsvlek van het vrouwtje.
Het is een actief visje van zo’n
5 tot 6 cm en hoewel ze in een
aquarium van 60 cm kunnen, gaat
mijn voorkeur uit naar een bakmaat
van minimaal 80 - 100 cm met veel
planten. Dit omdat de mannen de
vrouwtjes continu achterna jagen
om te kunnen paren. Ik kan dan
ook aanbevelen om meer vrouwen
dan mannen in een groep te houden.
Beide geslachten hebben 4 - 6 verti­
cale banden op het bruin/grijze
achterlichaam, waarbij de flanken
met blauw fluorescerende schubben
zijn bezet, die onder een juiste
lichtinval als diamantjes oplichten.
Het mannetje heeft daarnaast nog
een gele staartvin met 2 donkere
banden erin. Deze kleur en teke­
ning zorgen ervoor dat deze vis een
waar sieraad voor het aquarium is.

L. melanogaster vrouw

L. melanogaster vrouw:
duidelijk is de grote zwarte
vlek te zien waar deze vis
haar naam door heeft.

L. melanogaster man

HET AQUARIUM | december 2020

53

Limia islai
In 1998 ving Dhr. Dominic Isla
in het Miragoanemeer een
nieuwe Limia-soort. Oorspronkelijk
dacht men dat het ging om jonge
exemplaren van L. nigrofasciata,
omdat ook deze soort verticale
strepen heeft. Er bleken echter grote
verschillen te zijn.
Zo heeft L. islai geen grote rugvin,
blijven ze kleiner van bouw en mist
het mannetje de voor L. nigrofasciata karakteristieke bultrug.
In Nederland is er vanwege die
verticale strepen de naam ‘Tijger
Limia’ aan gegeven en pas sinds
enkele maanden heeft deze Tijger
Limia de wetenschappelijke naam
Limia islai gekregen, vernoemd naar
de man die deze soort in 1998 wist
te vangen.

L. islai: De ‘tijger’-strepen zijn duidelijk zichtbaar.

L. islai is in mijn ogen, de meest
makkelijke Limia-soort om te

houden, mits je ze wel in een
groepje houdt in een beplant
aquarium. Met name de volwassen
vrouwtjes zijn bij mij erg schuw en
willen zich van tijd tot tijd veilig
terug kunnen trekken.
Mannen van andere Limia-soorten
baltsen om een vrouwtje te impo­
neren, L. islai niet.

GOODEIDAE
De familie van de Goodeïden
beslaat nu 41 soorten welke afkom­
stig zijn uit het centrale deel van
Mexico. Als aquariumvis bestaan
de Goodeïden nog niet zo lang.
Simpelweg omdat de Goodeïden
de grote menigte nooit hebben
aangesproken. De meeste soorten
zijn niet echt kleurrijk of hebben
een karakter dat veel mensen niet
aanspreekt. Toch is het belangrijk
om deze vissen te gaan houden.
Veel biotopen van deze vissen
verdwijnen. Oorzaken hiervan zijn
o.a. de enorme bevolkingsgroei
en de bijkomende aspecten zoals

54

HET AQUARIUM | december 2020

Een puber in mijn kweekgroep.

vervuiling en droogleggen van de
veelal maar kleine verspreidings­
gebieden, waardoor soorten kunnen
uitsterven. Helaas worden er op
bepaalde plekken ook andere vissen
uitgezet. Tilapia-soorten en andere
soorten cichliden worden uitgezet
met als doel de maag van de mens
te vullen. De vissen die worden uit­
gezet, concurreren met de inheemse
soorten, of ze zien deze soorten als
prooi. Gelukkig zijn er wereldwijd
door verschillende verenigingen,
vaak in samenwerking met lokale
universiteiten in Mexico, kweek­
programma’s opgezet.

Vorig jaar is er met succes een
groep Zoogeneticus tequila geher­
introduceerd in haar natuurlijke
habitat. Dit kan alleen maar dankzij
de inzet van verenigingen, waarvan
de leden hun best doen om een
soort in stand te houden.
Binnen deze geslachten zijn er tal
van soorten te vinden. Slechts een
klein deel is in de reguliere handel
te verkrijgen. De rest zijn wild­
vangsoorten die voor de meeste
mensen niet interessant zijn om te
houden.

Zoogeneticus tequila.

Characodon
Ik heb 12 soorten Goodeide en één
daarvan is de Characodon, ook wel
regenboog-goodeide genoemd.
De soort Characodon is wel een van
mijn meest kostbare soorten.
Het geslacht Characodon bestaat uit
drie soorten.
C. Audax, C. lateralis en de reeds
uitgestorven C. garmani.
Van de twee nog bestaande soorten,
ben ik in het bezit van C. lateralis.
Helaas zijn er nog maar drie
vanglocaties van de C. lateralis over.
Namelijk Los Berros, Amado Nervo
en Oja de Agua de San Juan. Deze
vindplaatsen zijn eigenlijk kleine
bronnen, die helaas sterk aan­
getast zijn doordat men er andere
vis­ oorten in heeft geïntroduceerd
s
voor consumptie of doordat de
mens de bron voor andere doel­
einden gebruikt, waardoor het
water­ iveau dusdanig daalt dat
n
uitdroging nabij is.
Van deze drie heb ik de ‘Los Berros’
en de ‘Amado nervo’. Er wordt zelfs
al gesproken van het feit dat de
vissen in de bron ‘Amado nervo’ al
zouden zijn uitgestorven. Reden
temeer om zorgvuldig met deze
soort om te gaan.

Characodon lateralis.

Enkele maanden geleden zijn er
jonge dieren van drie bevriende
kwekers op transport gegaan naar
‘Aqua Terra Zoo Haus des Meeres’
in Wenen. Michael Köck is een
grote initiatiefnemer in het behoud
van Goodeiden en maakt zich
hard voor het behoud van deze, en
vele andere soorten. Bent u in de
toekomst van plan om Wenen te
bezoeken, ga dan eens een kijkje
nemen bij ‘Haus des Meeres’. Het is
de moeite waard om een bezoek te
brengen aan deze dierentuin.
Mijn dieren zijn op dit moment
nog te jong om nageslacht te produ­
ceren, maar hopelijk kan en mag ik
mij in de toekomst ook aansluiten
bij dit netwerk en kan ik ook mijn
steentje (lees: visje) bijdragen aan
het behoud van deze soort.

Uiterlijk
Waar C. ‘Los Berros’ veel rood op
het lichaam heeft en de rug- en
staartvin van de man een zwarte
band vertoont in het rood van de
vinnen en diverse stippen in een
horizontale streep bezit, is Amado
nervo meer zwarter van kleur. De
rug- en staartvinnen zijn eerder
geel van kleur in mijn beleving, dan
die van de ‘Los Berros’.
Characodon is helaas niet erg geliefd

Gelukkig zijn er nu ook voor de
Amado nervo diverse kweek­
programma’s opgezet.

volstaat een temperatuur van rond
de 20-22 graden Celsius en in de
wintermaanden moet je er echt wel
voor zorgen dat de temperatuur nog
lager is. Dit komt de gezondheid
van de soort zeer ten goede. Ook
het feit dat er binnen een groep een
hiërarchie is, en de felheid van de
dieren best heftig kan zijn, zorgt er
niet voor dat deze vis een geliefde
aquariumbewoner is en daarom
dan ook meer geschikt is voor een
specialist. 

bij het grote publiek. Dit komt
doordat deze vis vaak koel gehou­
den dient te worden. In de zomer

Bronvermelding
Poecilia nieuws – diverse artikelen
van K. de Jong
Emeraldking- aquatics.com
Wild Xiphophorus group
Facebook-groep
Xiphophorus wildformen
Facebook-groep
International Xiphophorus breeder
Facebook-groep
Goodeid working group
(www.goodeidworkinggroup.com)

HET AQUARIUM | december 2020

55

Starters-aquarium 60 x 30 x 40 cm

Een ontdekkingsreis
in de aquariumhobby

Het eerste zaadje voor mijn liefde voor aquariums werd
geplant toen mijn vader van iemand een aquarium
kreeg, zonder dat hij daar overigens enige kennis over
had. Als negenjarige werd ik gegrepen door het aqua­
riumvirus. Ik zat uren voor die bak, dook dagelijks in
het tropische vissenboekje van mijn vader en droomde
mijn eigen droom-aquarium. Niet lang daarna kreeg ik
er een voor mijn verjaardag. Op die bewuste ochtend
stond er, als bij toverslag, een compleet ingericht aqua­
rium met vissen, waarvan er al een aantal op hun rug
dreef. Vaders zelf geverfde achterwand was bij opstart
maar nauwelijks droog geweest en van een nitrietpiek
hadden we nog nooit gehoord. In de loop van die week
stierven er meer bewoners en de hele hobby is, zonder
waarneembaar ijkpunt in mijn geheugen, als een nacht­
kaars uitgegaan. Dacht ik...
Bijna dertig jaar later, als een donderflits, sloeg het
aquariumvirus weer toe. Ik kocht een ‘Juwel Rekord 70’
en met de dode Labeo bicolor als verjaardagscadeau in
mijn achterhoofd, besloot ik er voor te zorgen dat ik nu
wél wist wat ik deed.
160 x 40 x 50 cm

56

HET AQUARIUM | december 2020

Tekst en foto’s: Marlène Reeuwijk
Gelukkig had onderhand het internet zijn intrede
gedaan en ik leerde over de basis en de uitdaging van
het aquariumhouden door rond te lezen en deel te
nemen aan aquariumforums. Ik merkte dat vooral
aquariums met veel planten en een warme bosachtige
sfeer mijn aandacht trokken. Als beginnend aquariaan,
plaatste ik puur op gevoel wat planten, hout en stenen
bij elkaar en als een plantje het niet goed deed kocht ik
gewoon een nieuw exemplaar!
Mijn groter wordende passie voor de aquariumhobby
vroeg ook om een groter aquarium en dat werd een op
maat gemaakte 160 x 40 x 50 cm. In die tijd verscheen
er in de plaatselijke krant een artikel over een cursus
aquariumhouden bij aquariumvereniging ‘PaluZee’ en
daarvan ben ik lid geworden. Wat me van die cursus
het meest is bijgebleven is hoe je planten kunt vermeer­
deren, wat zij nodig hebben om goed te groeien en tips
over inrichten volgens de ‘Hollandse stijl’. Van verschil­
lende kanten kreeg ik ruimschoots stekken, waaruit ik
het plantenbestand voor mijn grote aquarium verder
kweekte.

160 x 40 x 50 cm: ‘Nature scape’ vooraanzicht

‘Nature Scape’ schuin bekeken

Hoewel ik eerder al veel foto’s had gezien van mooie
inrichtingen van aquariums weet ik nog goed hoe ik
overdonderd werd door de levende aanblik van de rijk
ingerichte, blakende plantenaquaria van een aantal
clubgenoten. Wat een inspiratie en een energie heb ik
daarvan opgedaan!

Ondertussen deed op internet een nieuwe stijl van
aquarium-inrichten zijn opmars: Het ‘Nature Scapen’.
Dit is een stijl waarbij het de bedoeling is om in het
aquarium een bovenwaterlandschap na te bootsen.
Dol als ik ben op de natuur, besloot ik deze richting
verder te ontdekken.

Voor mijn 160 x 40 x 50 cm aquarium is het vooral een
uitdaging om de illusie van meer diepte te creëren dan
de werkelijke 40 cm die ik maar heb. Daardoor leerde
ik al snel het belang van schaduw kennen. Hiermee
ging ik aan de slag door bijvoorbeeld hoog tegen de
achterwand, planten als Anubias, Microsorum en Riccia
te prikken, of door een schaduwrand om een planten­
groep te maken door verschillende soorten niet te dicht
op elkaar te planten. De donkerte die daardoor ontstaat,
laat het oog in een oneindige verte kijken waardoor het
diepte in het beeld creëert. De illusie van meer diepte
ontstaat ook door plantensoorten in meerdere lagen
achter elkaar te planten. Ik vergelijk dit wel eens met het
maken van 3-D kaarten. Hoe meer laagjes, hoe meer
diepte! Verder doet blad- en kleurcontrast ook enorm
veel voor de ruimtelijke beleving net als het plaatsen
van een blikvanger op ongeveer 1/3 van het vooraan­
zicht.
Van de Hollandse plantenstijl leerde ik veel. Ik wilde
echter niet kopiëren maar mijn eigenheid kunnen her­
kennen in mijn aquarium. Ik had daarnaast moeite met
het strakke keurslijf van regeltjes waaraan een mooie,
goede inrichting zou moeten voldoen volgens sprekers
op verenigingsavonden en keurmeesters van de NBAT.
De daarop volgende jaren heb ik vooral geëxperimen­
teerd met verschillende inrichtingen waarbij ik wilde
ontdekken, maar misschien ook wel bewijzen, dat
schoonheid in verschillende manieren van ‘aquascapen’
te vinden is.

Omdat het zo’n leuke uitdaging was, ging ik uiteindelijk
aquariums in allerlei afmetingen inrichten en deed ik
steeds meer ervaring op in die vorm van ‘scapen’. Ik
maakte er een sport van om steeds kleinere aquariums
tot zelfs lege doosjes van ‘Ferrero Rocher’ zo interessant
mogelijk in te richten.

‘Mini-scapes’ 30 x 30 x 30 cm

Inmiddels trek ik mij niets meer aan van door anderen
opgelegde regeltjes over goed, fout, mooi of lelijk. Die
zijn ook maar subjectief en geven uiteindelijk weinig
informatie over de kwaliteiten van een ‘scape’. Ik heb
nooit begrepen waarom een beeld of kasteeltje in een
aquarium afgekeurd wordt en onnatuurlijk wordt ge­
noemd, terwijl een plantenstraatje ook niet als zodanig
in de natuur voor komt.
Daarom heb ik er een gewoonte van gemaakt om alles
dat opvalt in een inrichting feitelijk te benoemen, te
kijken wat het effect hiervan is en daarna pas vast te
stellen of het me bevalt of niet. Ik leer daar heel veel
van! Naar mijn mening kan je beter zeggen “Dit vind
ik een mooie inrichting” dan dat je zegt “Dit is een
mooie inrichting”. Het is immers maar wat de kijker
er van vindt en het gaat er uiteindelijk toch om dat de
schepper van een aquascape er zelf plezier aan beleeft.
Als een ander daar dan ook van geniet is dat mooi
meegenomen!

14,5 x 7,5 x 5,5 cm; micro-aquarium

HET AQUARIUM | december 2020

57

Tekst en foto’s: Bart Laurens

Van sloot
terug naar middelgroot
Vivariumdeskundige
Het was in oktober 2006 dat ik de
definitieve beslissing nam om met
terrariumhouden te stoppen en
weer terug te keren naar mijn oude
hobby: het tropisch gezelschaps­
aquarium. Voor die tijd ben ik heel
intensief bezig geweest met allerlei
aspecten van de terrariumlief­
hebberij. Ook in deze hobby heb ik
mijn sporen wel verdiend mag ik
(misschien met enige arrogantie)
stellen. Ik heb allerlei diersoorten
gehouden, waaronder pijlgifkikkers,
anolissen, dag-gekko’s, skinken,
kameleons, krokodillen en slangen;
mijn favorieten waren groene
leguanen. Samen met Arthur Heller
heb ik aan de basis gestaan van de
kweek en handel in voedselinsecten
in Nederland. Deze ontwikkeling
heeft een grote verbetering gebracht
in de kwaliteit van leven van veel

58

HET AQUARIUM | december 2020

terrariumdieren. De fok-/kweek­
resultaten namen progressief toe.
In die tijd ben ik een drietal jaren
hoofdredacteur geweest van
‘Lacerta’, het landelijk tijdschrift
voor Herpetologie en Terrarium­
kunde.
In de periode van mei 1995 tot en
met juni 1999 heb ik mij gewijd
aan het ontwikkelen van een groot
reptielenhuisproject in Zoetermeer,
het Reptilion. In die periode had
ik, samen met een trouwe groep
vrijwilligers, een reizende vogel­
spinnententoonstelling waarmee
we vooral in de regio veel belang­
stelling trokken. We hebben vooral
in buurtcentra, kinderboerderijen,
milieu-educatieve centra, tuin­
centra en drie jaren op rij in Artis
gestaan met onze spinnen. We
hebben veel ‘spinnenlesjes’ gedraaid

bij scholen van het basisonder­
wijs. Alles bij elkaar mag ik stellen
ruime ervaring te hebben met veel
soorten koudbloedige dieren. Er
zijn weinig aquariumverenigingen
in de regio waar ik in de afgelopen
40 jaar geen terrarium- of aqua­
riumpresentatie heb gegeven. Veel
van die verenigingen bestaan niet
eens meer, maar ze zitten nog wel
in mijn administratie. In twee ruim
veertig jaar oude ordners zitten alle
afspraken, met verenigingen waar
ik ben geweest. Ik zie me nog mijn
projector, projectietafel, scherm
en diadozen naar de auto sjouwen.
Onderweg tijdens het rijden op een
wegenkaart kijkend en de route
onthoudend. Tegenwoordig is een
USB-stick voldoende en de telefoon
vertelt je: “Links, rechts of route
wordt herberekend!”

In mijn wat jongere jaren met een
van mijn groene leguanen, een
vrouwtje. Het boekje dat ik over
deze dieren schreef was jarenlang
een standaardwerk. In die tijd had
ik voor deze dieren een complete
kamer ingericht.

Mijn ‘topsloot’
Toen ik in 2006 besloot weer een
aquarium te nemen, heb ik op mijn
hobbykamer, de zolder, de beschik­
bare ruimte opgemeten. Dat bleek
een lengte van 3,20 m te zijn en de
aanwezige kast was 67 cm breed.
Het leek dus een goed idee om glas
voor een bak van 310 x 67 x 65 cm
(l x d x h) te bestellen. Omdat de
hoogte van de bak de vereiste
dikte van het glas bepaalt, ben ik
gegaan voor glas van 1 cm dik.
Ter verste­ iging over de totale
v
lengte verstevigingstrips en ook

aan de bovenkant drie strips over
de breedte van de bak. Het binnen­
brengen van het glas was ook nog
een ‘dingetje’. Dat gebeurde tijdens
de bouw van een dakkapel in
januari. Tijdens mijn presentaties
heb ik verteld, hoe ik met enig
afgrijzen heb aangezien hoe de
timmerman de enorme glasplaten
in z’n eentje via een smal glazen­
wassertrapje naar boven heeft
gedragen. Het was die dag mooi
weer en windstil, dus die man had
die dag alle geluk van de wereld.
Leo van Aquariumhuis Romberg in

Delft heeft de bak voor mij gelijmd.
In de hoeken werden voor extra
sterke verbinding verticaal glaslatjes
gelijmd. Aan beide buitenzijden
van de bak had ik dus 5 cm ruimte
over voor de bedradingen, bui­
zen en slangen voor het filter en
andere technische installatie. De
lichtkap heb ik in twee gelijke delen
gebouwd. Deze uit één stuk maken
zou niet handelbaar zijn.
De verlichting zou bestaan uit 4
rijen TL8-buizen per lichtkap:
Philips 830 (2x), 840 en 865.

In mijn Reptilion-periode had
ik een prachtige collectie
vogelspinnen, waarmee ik in
de regio tentoonstellingen hield.
Zo nu en dan probeerde ik met
deze spinnen te kweken.
Hier een dappere poging van
het mannetje Brachypelma vagans
om het vrouwtje te benaderen.

HET AQUARIUM | december 2020

59

Hyphessobrycon elachys werd bij
tijd en wijle een plaag in mijn bak,
daarvan heb ik er een paar honderd
weggegeven.

Omdat ik vanwege mijn terra­
riumbezigheden het contact met
de aquariumwereld een beetje was
kwijtgeraakt heb ik contact gezocht
met Willem van Wezel. Die bleek
twee straten bij mij vandaan te
wonen! Omdat hij een hele planten­
kwekerij had, heb ik toen met hem
afgesproken dat hij mij de planten
voor mijn aquarium zou leveren.
Willem was meer dan graag bereid
om mij bij te staan.
Dit aquarium, dat alleen al vanwege
de grootte indrukwekkend was
heeft grote bekendheid gekregen en
niet alleen in mijn omgeving.

Mijn ‘sloot’, op mijn hobbykamer, de
zolder. 3.10 meter lang, 65 cm diep
en 50 cm hoog. Ik verzamel ook
Balinese beelden. Regelmatig
kreeg ik de vraag: “Leiden die
beelden niet teveel de aandacht af
van het aquarium?” In de praktijk
was het andersom, vanwege het
aquarium zag men soms de
beelden nauwelijks.

Het einde van een lange tijd zo
succesvol aquarium. Je zou er
tranen van in je ogen krijgen.
Twee Belgen hebben de bak uit
elkaar gesneden en het glas mee
naar Antwerpen genomen. Dat was
een klus die ik gelukkig niet zelf
heb hoeven doen.

60

HET AQUARIUM | december 2020

Van het begin af aan heeft deze bak
extreem goed gedraaid. Willem
vond dat ook opmerkelijk en vroeg
na een paar weken: “Mag ik er een
foto van maken en op Facebook
zetten?” Dat heeft ie gedaan en hij
schreef bij de foto: “En nu al een
topsloot!”. Ik ben daarna zo vrij
geweest om deze tekst als titel voor
twee presentaties over dit aquarium
te gebruiken. Ik heb regelmatig aan
keuringen meegedaan en in 12 jaar
tijd heb ik aan de voorwaarden vol­
daan om in aanmerking te komen
voor het Erediploma-certificaat
Goud van de NBAT. In 2015 en
2018 heb ik meegedaan aan een in­

ternationale wedstrijd van de AGA
in Amerika. Daar ben ik respec­
tievelijk 3e en 1e geworden in de
categorie Dutch Style Scaping. Het
leuke was dat ik daar tussen door
de AGA werd uitgenodigd om een
presentatie te geven over Dutch
Style tijdens hun conventie eind
april 2017 in Denver (Colorado).
Aansluitend werd ik ook nog
gevraagd voor presentaties in
Sacramento en San Francisco
(Californië) en in Seatle (Washing­
ton). Geweldig waar een hobby je
kan brengen! Ik ben er een kleine
2 weken geweest en alle dagen
hebben de Amerikanen mij ‘vrij’

Colisa chuna, Epiplatys dageti, Hyphessobrycon ecuadoriensis, Pseudomugil luminatus, Neolebias ansorgei
tot Carinotetraodon travancoricus
(dwergkogelvis) en meer. Hyphessobrycon elachys werd bij tijd en wijle

Tussen december 2018 en mei 2019
zijn deze zaken netjes geregeld. Ik
ben op zoek gegaan naar andere
woonruimte en ik heb een drie­
kamer huurappartement gevonden,
eveneens in Zoetermeer. In eerste
instantie staat je hoofd dan niet
direct naar een nieuw aquarium,
maar ik had opeens opvallend veel
vrije tijd en op enig moment moest
het er toch van komen.
Dan is zo’n nieuw aquarium opeens
een compleet project en moet je
beslissingen gaan nemen: Waar?
Hoe groot? Verlichting (weer TL of
LED?). Aanvankelijk had ik weer
een drie-meter-bak in gedachte
voor in de woonkamer. Maar als
gevolg van het daar uitstallen van
mijn Balinese beelden heb ik ervoor
gekozen de bak op mijn kantoor te
situeren. Daar was ruimte voor een
twee-meter-aquarium en ik had
een paar ideetjes over de uitvoering
daarvan.

een plaag in mijn bak, daarvan heb
ik er een paar honderd weggegeven.

Evaluatiepunten oude bak

Mijn ‘topsloot’ heeft met veel ups,
maar regelmatig ook met downs
14 jaar gefunctioneerd. Eind
2018 kwam er een einde aan mijn
huwelijk. Het huis moest worden
verkocht en de sloot moest worden
afgebroken.

Mijn vorige aquarium evaluerend,
kwam ik tot een paar conclusies:
- Een dergelijke grootte wordt me
toch te arbeidsintensief en als je de
70 ruim gepasseerd bent, wordt het
tijd je beperkingen te accepteren.
- De Jewel 3D-achterwanden in
mijn oude bak waren eigenlijk veel

gehouden en mij van hot naar haar
gesleept om mij zo veel mogelijk
te laten zien. Deze avonturen heb
ik uitgebreid beschreven op mijn
website: www.bart-laurens.nl.
De grootte van mijn aquarium en
ook de dichtheid van de beplan­
ting hebben er waarschijnlijk aan
bijgedragen dat veel vissoorten
zich in deze bak spontaan hebben
voortgeplant. Mijn visie is altijd
geweest: Grote vissen maken de bak
weer klein en kleine vis in een grote
bak heeft veel leefruimte. Ik heb
van de meest uiteenlopende soorten
jongen gezien. Van de eenvoudige
soorten: Barbus oligolepis, Nannostomus beckfordi, groene Barbus titeya,

Het RVS buizenframe, nu nog voor
de bak, maar straks erachter.

te dik, veel te duur en uiteindelijk
nauwelijks zichtbaar in het dicht
beplante aquarium.
- Ik heb altijd zitten ‘klooien’ met
de oppervlakte-afzuiging. Skim­
mers liepen snel vol bladresten en
weigerden dan dienst. Ik had al
snel geconcludeerd dat een soort
overloopsysteem dit probleem had
kunnen verhelpen.
- Mensen die er verstand van
hebben, gaven altijd de grote hoe­
veelheid licht boven een niet al te
hoge bak (50 cm bruto) de ‘credits’
voor het zo goed floreren van mijn
plantenbestand. De nieuwe bak
moest, wat mij betreft, niet veel
hoger worden.
- Ik heb al die jaren gewerkt met
een bodem van fijn, gebrand
grind, korrelgrootte 1,5-2 mm. Dit
materiaal bleek de planten goed te
bevallen en was, zonder de bak leeg
te hoeven halen, goed te reinigen
tijdens het uit de bak halen van in
te korten plantengroepen. Ik heb
nooit met een voedingsbodem
gewerkt in deze bak.
- De conventionele TL8-verlichting
heeft altijd prima voldaan. LEDarmaturen zijn duur en zijn er in
veel verschillende uitvoeringen. Ik
ben eigenlijk wel één van het type:
‘Never change a winning team!’.

De bak staat op z’n plek. Het buizenframe geeft ruimte
voor het achter de bak langs halen van de filterslang.
De rubberen mat heb ik later voor de zekerheid aan­
gevuld met een piepschuimen plaat.

HET AQUARIUM | december 2020

61

Het onderstel
Op mijn kantoor staan van die losse
kleine kastjes die samen een soort
dressoir kunnen vormen. Helaas
zijn die maar 38 cm diep en ik heb
gekozen voor een aquarium van
200 x 50 x 50 cm. Om het tekort
aan kastdiepte te compenseren heb
ik een roestvrijstalen buizenframe
laten maken. Dat heb ik achter de
kastjes gesitueerd. De foto maakt
een en ander wel duidelijk. De
voorruit van het aquarium heb ik
laten maken van dat extra heldere
glas. Later hoorde ik dat dit iets
zachter zou zijn dan spiegelglas en
gemakkelijker zou krassen. Daar
moet ik dus rekening mee houden.
Super veel verschil zie ik niet,
maar misschien is dat gewenning.
Voordat ik de bak heb geplaatst,
heb ik de buisbaas nog even laten
bevestigen dat de vloer tegen deze
belasting bestand is. Maar dat was
geen punt.

Verlichting
De keuze van de verlichting was wel
even een ander dingetje. Van mijn
oude bak had ik alle verlichtings­
apparatuur, inclusief ‘Floramate’
van Jaap Liefting en elektronische
voorschakelapparaten over­
gehouden. Dat vertegenwoordigt

wel een paar stuivers! Moest ik nou
overgaan op LED? Over LED gaan
de meest uiteenlopende verhalen
rond. Veel gevorderde aquarianen
die LED zouden hebben gekozen,
zouden weer teruggevallen zijn op
TL5 of TL8. Aan de andere kant zie
ik onze ex-voorzitter Henk Bretveld
weer een prachtige bak hebben
onder LED. LED heeft vele moge­
lijkheden en daar zit dan ook gelijk
het probleem. Van een combinatie
TL 830 en 840, weet je wat je
daaraan hebt. Vaste kleuren, die
doen het wel of niet. Wanneer je bij
je LED-armatuur de mogelijkheid
hebt om alle kleuren afzonderlijk te
regelen, dan kan het wel even duren
voordat je de juiste combinatie hebt
uitgevogeld.
Via Dirk de Gier kwam ik in
contact met een leverancier van
LED-verlichting voor de kassen­
bouw. Daar hadden ze een spec­
trum ontwikkeld speciaal voor de
glastuinbouw: vooral tomaten.
Dat spectrum noemden ze ‘voor­
jaar’ en het zou de plantengroei
enorm stimuleren. Het kon ook in
een vrijwel waterdichte kwaliteit
worden geleverd. Ik heb erin geïn­
vesteerd en ermee geëxperimen­
teerd. De lamp was geen LED-strip,

De lichtkap heb ik in de woonkamer
gebouwd van watervast hardboard
en daarna wit gelakt.

62

HET AQUARIUM | december 2020

maar een tube. De kleur deed
denken aan de oude GroLux. Ik
kreeg er twee LEDstrips die veel
witter licht gaven bij geadviseerd.
Om een lang verhaal kort te maken:
de lampen bleken onvoldoende
waterdicht en diverse LEDjes
brandden door en dit falen van de
lampen ging ten koste van mijn
plantengroei. Gelukkig kon ik
het hele experiment teruggeven
en heb ik mijn geld keurig terug­
gestort gekregen. Momenteel heb
ik LED-tubes die vergelijkbaar zijn
met de in mijn vorige aquarium
toegepaste kleuren. De lampen zijn
niet dimbaar en dus staat iedere
lamp op een eigen tijdklok en kan
ik met de instellingen daarvan
spelen om aanpassingen te doen
aan de individuele belichtingsduur.
De bak ‘draait’ nu ruim een half
jaar. Na wat experimenteren met
het licht, denk ik dat ik de instel­
lingen redelijk onder controle heb.
De lichtkap zelf heb ik gemaakt van
watervast hardboard. Afgewerkt
met plastic profielen en gelakt met
hoogglans botenverf helder wit. Het
voordeel van de LED-tubes boven
TL is dat er geen voorschakel­
apparaten meer nodig zijn en dat
de plus en min aansluiting van de

Aanvankelijk ben ik gestart met deze LED-strips.
Deze bleken onvoldoende waterdicht te zijn en dus
heb ik ze later vervangen door LED-tubes.

lamp aan één kant zitten, waardoor
de lamp rechtstreeks op het lichtnet
kan worden aangesloten. Je kunt de
lamp bevestigen in waterdichte
TL-lampvoeten of ophangen
in roestvrijstalen gereedschap­
klemmen. Ik heb voor die laatste
oplossing gekozen en de aansluit­
punten in kroonsteenstukken gezet,
die ik waterdicht afgedicht heb met
siliconenkit.
Net boven de bak heb ik over de
volle lengte van de bak een lat aan­
gebracht waaraan de lichtkap met
een roestvrijstalen pianoscharnier
en rvs schroeven is bevestigd. De
lichtkap hangt daaraan wanneer hij
open staat.

Plantenvoeding
Op mijn website heb ik beschreven
hoe ik plantenmestcapsules heb
gemaakt. Deze gelatine capsules
kon ik met een pincet keurig bij de
plantenwortel brengen en de groei
stimuleren. Dirk de Gier heeft een
soortgelijke plantenmestcapsule
ontwikkeld waar hij volledig achter
staat. Deze capsule is gevuld met
uitsluitend organische meststoffen.
Hij hanteert het merk GrowCap.
Samen met hem heb ik met toepas­
sing van deze capsules mijn nieuwe
aquarium opgestart. Het grote

pluspunt van deze capsules is dat er
bacteriën aan zijn toegevoegd die
het nitrificatieproces in de bodem
op gang kunnen brengen. Toen ik
de bak opstartte, ben ik begonnen
met half kraan- en half demiwater
(net nog iets schoner dan osmose­
water). Dirk adviseerde mij 6 – 8
capsules over de bodem van het
aquarium te verdelen. Dat heb ik
gedaan en vervolgens heb ik het
aquarium 4 weken de tijd gege­
ven om op te starten. De bak was
vrijwel kaal, hier en daar had ik wat
vaantjesplanten gepoot en er dreef
hoornblad in het water. Buiten
2 Endler-guppen heb ik in die 4
weken geen vissen toegevoegd.
Deze guppen waren enkel bedoeld
om in de gaten te kunnen houden
of er geen al te gekke dingen met
de waterkwaliteit gebeurden. De
opstart is voorspoedig verlopen.
De pH bleef rond de 7, de KH bleef
met 7 - 8 aan de hoge kant. Er heeft
zich geen bruine algenontwikke­
ling voorgedaan als gevolg van een
nitrietpiek. Een rustige, voorspoe­
dige opstart!
Hout als decoratie-materiaal
Wel had ik het idee opgevat om
eens wat hout in de bak toe te
passen. Daartoe had ik twee mooie

Spider wood staat erom bekend dat het aanvankelijk
onder water gaat schimmelen. Op zich geen probleem.
Garnalen lusten het graag. Meestal verdwijnt het na
een paar weken.

stukken spider wood gekocht.
Het was me bekend dat dit hout de
eerste weken een schimmelachtige
aanslag zou ontwikkelen die echter
geheid zou verdwijnen en een
lekkernij voor eventuele garnalen
zou zijn. Inderdaad ontwikkelde
zich die slijmerige wittige pluis­
schimmel. Ik heb het hout er in
die eerste vier weken twee keer
uitgehaald om het onder de kraan
schoon te borstelen. Daarna heb
ik er weinig last meer van gehad.
Vroeger zou ik gezegd hebben:
“Waar hout staat, kan je geen
planten meer neerzetten”, en
ook nu ervaar ik het toch wel een
beetje als een beperking. Maar
mijn stelling is niet helemaal waar.
Weliswaar kan je ter plekke geen
planten in de bodem zetten, maar
er zijn genoeg planten die ook op
hout goed groeien. Ik denk daarbij
aan Javamos, Pogostemon helferi,
Bucephalandra-soorten en
Hygrophila pinnatifida.

Een filtersysteem
Omdat ik allerlei skimmertjes had
gebruikt om de oppervlakte van
mijn ‘sloot’ kaamlaag-vrij te houden
en dit in de praktijk toch altijd
wat onbevredigend was geweest,
besloot ik 15 cm van mijn nieuwe

De schimmel is glibberig en glad, maar laat zich onder de kraan vrij
gemakkelijk weg borstelen. Het is dus verstandig in de opstartfase van de
bak nog niet teveel te gaan inrichten. Ik heb de bacteriën in de GrowCap
capsules eerst laten settelen en de schimmel onder controle gebracht.

HET AQUARIUM | december 2020

63

Mijn nieuwe aquarium, na ongeveer
vier maanden. Ik weet het, een
béétje véél plantensoorten. Maar
ja, ik ben een plantenliefhebber.
Daarnaast is het afwachten wat
het nu wel en niet goed gaat doen.
Er zal dus nog wel wat afvallen in
de loop der tijd. Voorlopig is dit
aquarium nu toch al de moeite van
het aanzien waard!

2-meter-aquarium op te offeren aan
een overloopsysteem c.q. biologisch
filter. Daartoe heb ik de volgende
technische oplossing bedacht. 15
cm van de rechterkant van het
aquarium zou worden gescheiden
van het aquarium middels een
glazen wandje. Het filter zou gaan
bestaan uit twee kamers. De voorste
kamer is de bioloog. Aan de boven­
kant is daar een overloopkam en
aan de onderkant een kleine open
spleet waardoor ook water de kamer
in kan lopen. Via deze opening kan
de bioloog nooit droog komen te
staan. De achterste kamer heeft aan
de onderkant een ruime door­
stroomopening naar de bioloog.

De CO2-fles, netjes in een hoesje
en verankerd aan het meubel.

64

Uit deze kamer wordt het water uit
het aquarium gezogen door een
Eheim potfilter. Een Eheim 2080
met een filtercapaciteit van 1.600
liter/h. Middels een slang achter
de kast langs, door het buizenframe
wordt de uitstroom van de pomp
aan de linkerkant van het aquarium
weer ingebracht. Aan de linker­
kant van de bak staat, buiten op de
grond, ook de gezekerde
5 kg CO2-fles. Via een JBL-diffusor
wordt de CO2 dan middels een
T-verbinding aan de uitstroom van
de pomp gekoppeld. Om de fel rode
CO2-brandblusser enigszins te
camoufleren heeft een goede
vriendin van mij een net stoffen

De meeste techniek zit naast het aquarium. Wel een
beetje een zooitje. Iedere lamp heeft een eigen
tijdklok. Het filter is een Eheim 2080.

HET AQUARIUM | december 2020

hoesje gemaakt, dat steeds weer om
de nieuwe fles kan worden beves­
tigd. Het CO2-systeem staat op een
tijdklok, maar (nog) niet op een
pH-controller. Als filtermateriaal
werden grove sponzen toegepast
die in de praktijk prima blijken te
functioneren. Daar bovenop ligt
filterwatten om het eerste grofvuil
op te vangen. Omdat bacteriën
beter gedijen in het donker, werd
de bioloog afgeplakt met zwart
zelfklevend folie.
In de achterste (aanzuig)kamer
van de bioloog hangt tevens een
200 watt staafverwarmer met
thermostaat.

Na een en ander netjes ingebouwd
te hebben geeft dat wel een totaal
andere aanblik. De witte plaat kan
omhoog worden getrokken en de
verticale plaat erboven staat los.

Het overloopsysteem
Dit door mij toegepaste over­
loopsysteem bleek in de praktijk
prima te functioneren. Het was nog
wel even puzzelen om de kam zoda­
nig af te stellen dat het oppervlak­
tewater er ook echt overheen het
filter binnenliep. Het is handig om
een verstelbare kam te gebruiken,
want wanneer te tanden van de kam
te diep liggen, loopt meer dan enkel
het oppervlaktewater er doorheen
en is het effect niet optimaal. Echter
op enig moment bleek de opper­
vlakte van het aquarium toch
ernstig bedekt met een kaamlaag.
Toen bleek dat het kaammateriaal
dat al het filter was binnengekomen

dusdanig dik geworden was, dat
het de instroom van nieuw kaam­
materiaal verhinderde. Zodra ik de
kaamlaag in de bioloog verwijderde,
zag ik de instroom weer fanatiek op
gang komen. Dit probleem heb ik
opgelost door een klein stromings­
pompje onder de filterwatten aan te
brengen met een uitstroom recht­
streeks door de zijwand in het aqua­
rium. Dat veroorzaakte een sterkere
zuigkracht in de bioloog waardoor
het kaammateriaal naar beneden de
filterwatten werd ingezogen.

Wegwerken techniek
Aanvankelijk stond alle techniek,
met uitzondering van de CO2-fles

naast het aquarium. De aanblik
daarvan was nogal een ‘zootje’.
Door hout te kopen in de kleur van
de kastjes waarop het aquarium
staat, heb ik alle techniek netjes
daarachter kunnen wegwerken.
Het resultaat wordt door de foto’s
wel aardig geïllustreerd, denk ik.
Het leverde me ook weer wat plek
op om er een paar beelden op te
kunnen zetten!
Hierboven heb ik wat zaken
beschreven waar ik tegenaan
gelopen ben bij het realiseren van
een nieuw aquarium. Hopelijk heb
ik u op wat ideeën gebracht. 

De overloopkam naar de bioloog, de voorste kamer. Tegen de achterwand een kleine vierkante kamer vanwaar het
water door de Eheim 2080 wordt weg gezogen. Tevens staat in die kamer de 200 watt staafverwarmer.

HET AQUARIUM | december 2020

65

COLOFON

Vooruitblik
Officieel orgaan van de Nederlandse Bond AquaTerra.
Hét blad voor de aquarium-, terrarium- en vijverliefhebber.

Abonnementen
Een jaarabonnement op ‘Het Aquarium’ binnen Nederland
(verschijnt 8 x per jaar) kost € 49,50.
Een abonnement kan elk gewenst moment ingaan.
Vanaf augustus wordt een abonnement aangegaan voor
het lopend en het komend kalenderjaar.
Abonnementsprijs buiten Nederland en binnen de
Europese Unie € 65,-.
Buiten de Europese Unie is een abonnement helaas niet
meer mogelijk wat betreft de gedrukte versie. Uiteraard
is de digitale versie wel in de gehele wereld beschikbaar.
Zie www.nbat.nl
Bij het aanmelden, opzeggen van een abonnement of bij
beschadigde of niet ontvangen magazines mailen naar
abonnementenservice@nbat.nl

Bank
NL32 INGB 0000 1639 56
t.n.v. de penningmeester van de
Nederlandse Bond Aqua Terra te Amsterdam

Het nieuwe jaar
gaan wij op
plantenjacht
in Brazilië met
Chris Lukhaup en
Stefan Hummel.
Het gebied rondom het stadje
Bonito in de
provincie Mato Grosso do Sul is voor
aquarium­liefhebbers een soort pelgrims­
tocht. Ze maakten deze tocht uit devotie en
om inspiratie op te doen op deze plek met
zijn magische krachten. Voor aquarium­
liefhebbers en avonturiers de wieg van de
aquariumliefhebberij en mijlpaal voor iedereen die de ‘natuur beleven’ tot zijn motto heeft
gemaakt.

Redactie
Henk Sieraad en Rob Uvenhoven

Redactieadres

E redactie@nbat.nl
De redactie behoudt zich het recht voor om kopij in
portefeuille te houden of te retourneren. Plaatsing van
(ongevraagd) toegezonden kopij kan nimmer worden
gegarandeerd en de redactie behoudt zich het recht
voor ingezonden stukken in te korten.

Bezoek ons ook via internet
www.nbat.nl
facebook.com/NBAT.Bond

Grafische vormgeving
Maike Korderijnk

Het nieuwe
Dendrobates
leucomelas
paludarium van
Peter van der Pompe
zal u aanspreken.

Met Evert van Ammelrooy
gaan we terug naar de
Zambiaanse kust van het
Tanganyika-meer.
Alweer een bijzonder
mooie reisbeleving.

Drukwerkverzorging
Veldhuis Media BV
Kanaaldijk Oostzijde 3, 8102 HL Raalte
Postbus 2, 8100 AA Raalte

Projectmanagement/advertentieacquisitie
E Rob Uvenhoven
advertenties@nbat.nl

Advertenties vallen buiten de verantwoordelijkheid van
de redactie en kunnen zonder opgaaf van reden worden
geweigerd.

Copyright © 2020 NBAT
Alle rechten zijn voorbehouden aan de Nederlandse
Bond Aqua Terra. Niets uit deze publicatie mag worden
vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd
gegevensbestand of openbaar gemaakt door middel van
druk, fotokopie, fotografie, digitale registratie of enige
andere methode, zonder voorafgaande toestemming van
de redactie van de Nederlandse Bond Aqua Terra.

66

HET AQUARIUM | december 2020

Algen vormen voor
veel aquarium­
liefhebbers een
zodanig probleem
dat ze de strijd
maar hebben
opgegeven en de
ene na de andere
plaag lijdzaam
ondergaan of er mee stoppen. Dat is echter
nergens voor nodig. Elk aquarium kan van
algenplagen gevrijwaard blijven. En dat kunt
u gaan ontdekken.
En, vanzelfsprekend, nog veel meer.

4

16

20

23

33

Aanleverspecificaties
Het Aquarium kan niet zonder uw artikelen.
Waar moet u op letten als u uw verhaal wilt
publiceren?

Artikelen

Lever de tekst en de foto's gescheiden aan.
Plaats de foto's dus niet in het tekstbestand
maar lever ze aan als aparte bijlage.
Op de gewenste posities in de tekst geeft
u tussen twee witregels in rode tekst aan
welke foto's daarbij horen, bijvoorbeeld:
Foto 1 Kardinaaltetra Paracheirodon axelrodi
Nummer de fotobestanden in volgorde van
plaatsen en geef ze de bijbehorende naam.
Onderaan het artikel zet u de fotobijschriften
op een rijtje, bijvoorbeeld:
Foto 1 De kardinaaltetra Paracheirodon
axelrodi is een scholenvis
Foto 2 Het aquarium waarin de school
kardinaaltetra’s zwemt

Nederlandse Vereniging van Cichlidenliefhebbers (NVC)
De NVC is de vereniging bij uitstek voor liefhebbers
van cichliden. Met jaarlijkse bijeenkomsten,
lezingen een informatieve website (NVCweb.nl) en
zelfs een heuse Nationale Cichliden Dag heeft zij
genoeg te bieden.

Foto's

Als NVC lid ontvangt u tevens 6 keer per jaar het
full colour tijdschrift Cichlidae, een hoogwaardig
op A4 formaat gedrukt periodiek met artikelen
van bekende nationale en internationale cichliden
auteurs.

Foto's die gedrukt worden hebben een
hogere resolutie nodig dan foto's die op het
beeldscherm nevelwouden van Ecuador door
Biotoopverslag Ecuador - Degetoond worden. Veel foto's
de ogenvaneen buitenstaander
van internet hebben niet voldoende resolutie
om gedrukt te worden. Lever foto's aan met
Kopstaanders - Zwart-gestreepte kopstaander – Leporinus
een minimale resolutie van 1 MB maar bij
fasciatus
voorkeur groter. Is de bestandsgrootte van
Schadelijke plantens toch te klein, dan kan die even­
uw foto’ voor garnalen - Anubias giftig voor
garnalen?
tueel met behulp van geschikte software
nog enigszins worden verbeterd.
Plantenaquaria - Een mooi beplant aquarium

LID WORDEN?
Inschrijven kan via:
www.nvcweb.nl/
content/lid-wordenvan-de-nvc of stuur
een e-mail naar
ledenadministratie@
nvcweb.nl

Terraria met gifkikkers - Helemaal verkikkerd op onze hobby

 Laguna Miramar Cichliden
 Gaaptraining bij Mbuna

64

65

(uitknippen). Op grond van de auteurswet
mogen geen wijzigingen in een foto worden
aangebracht, tenzij keer van mijn slakken
Slakkenplaag bestrijden - Hoe ik tweede auteur/fotograaf
afkwamdaarbeide keren algen kreeg!
en …. toestemming voor geeft.
Als u geen bezwaar heeft, geeft u dat dan
Cichlidensoorten uit Azië - Etroplus canarensis
aan. Eventuele aan­passingen worden
uiteraard zorgvuldig
Voor u geknipt - Cryptocoryne affinis en met respect voor
het beeld uitgevoerd.
75 jaar Jubileum Av ‘Natuurvrienden’ te Zwolle’

Bestanden die te groot zijn voor e-mail kunt

Erratumu artikel nr. 5 2020 LoekWeTransfer of TransferXL.
- versturen met van der Klugt

Tekst

We zien uw artikelen graag tegemoet!

8/28/2017 10:29:28 AM

Dendrobatidae Nederland
VERENIGING VOOR LIEFHEBBERS VAN GIFKIKKERS EN ANDERE TROPISCHE KIKKERS

ALS LID BENT U ONDERDEEL VAN EEN ACTIEVE VERENIGING EN KRIJGT U:
• 4x per jaar een full-colour magazine • gratis toegang tot onze kikkerdagen
• gratis toegang tot de symposiumdag • korting op ons boek ‘Gifkikkers’

OOK DRAAGT U FINANCIEEL BIJ AAN:

• conservatie, wetenschappelijk onderzoek en exploratie
• (inter)nationale belangenbehartiging

Word nu lid!
tida

www.gifkikkerportaal.nl

e Ne d e r
l

a nd

Lever de tekst aan in Word, lettertype
Calibri, Verdana of Times New Roman,
puntgrootte 14. Dan is de tekst goed te
redigeren.

NVC43-5.indd 1

D e n dr o b a

48

62

43-5

Soms is het voor de layout gewenst om

De aquaDenk aan bijvoorbeeld een te donkere foto
riumplantengalerij van de firma Aquaflora - Vivarium
in beeld:lichter maken of een vis vrijstaand maken
Aquaflora

60

Oktober 2017

Wetenswaardigheden over vissen en hun milieu - Vissen in
een aanpassing
hun aquatische wereld deel 4 . 1te maken in een foto.

41

54

Cic hlid ae

HIGH QUALITY
FROZEN FISH FOOD

Uw vissen merken echt het verschil
Ruto Frozen Fishfood maakt het verschil dankzij verse ingrediënten
(vis, kalkoenhart, runderhart, muggenlarven, schelpdieren en plankton).
Direct na de vangst ingevroren en in portieverpakkingen verwerkt.

ELKE VIS ZIJN EIGEN FOOD!

Ruto Frozen Fishfood speelt in op het eetpatroon van specifieke vissoorten.
Uw vissen eten met smaak, zien er top uit en blijven langer gezond. Elk ingrediënt is
verkrijgbaar als ‘Single Food’ maar we produceren ook samengestelde producten voor
specifieke vissoorten die onder de naam “Formula Food” worden aangeboden.
Check alle informatie over het assortiment
en de verkooppunten op ruto.com

Hoogste kwaliteit
droogvisvoer
Wist u dat een groot deel van onze producten
ook gevriesdroogd te koop zijn?
Te bewaren buiten uw vriezer
en toch krakend vers tot
e laatste portie!
Ideaal om uw
voerautomaat
mee te vullen
en uw vissen
bij afwezigheid toch de allerbeste
-verse- voer soorten te verstrekken. De hoogste kwaliteit
visvoeder is nu voor iedereen bereikbaar.

U zoekt een vis?
Wij hebben hem!
Het grootste assortiment siervissen direct uit voorraad beschikbaar
via uw dieren- & aquarium speciaalzaak.

Verkrijgbare variaties:
Artemia, Bloodworm, Cyclops en Tubifex.

Bezoek ruinemans.com
Meest uitgebreide assortiment.
Nieuwe import snel zichtbaar.
Zoek uw winkel (Store Locator).
Overzichtelijke database.
Voedingsadvies per vis.
Zoeken op naam.
Altijd actueel.

Check alle informatie over het assortiment
en de verkooppunten op ruinemans.com

Zoek uw dichtbijzijnde verkooppunt via onze
Store Locator op www.ruto.com of www.ruinemans.com



Fleepit Digital © 2020